نوشته‌ها

حضرت علی اکبر (ع)

به نام آفریننده عشق

 

علی بن حسین بن علی بن ابی‌طالب (۳۳ – ۶۱ قمری)، مشهور به علی‌اکبر (ع)، فرزند امام حسین (ع) و لیلی بنت ابی‌مرة و از شهدای کربلا بود. برخی او را بزرگ‌ترین فرزند امام حسین (ع) (از نظر سنی) دانسته‌اند.

 

ویژگی ها

علی‌ اکبر (ع) فرزند امام حسین (ع) و لیلی بنت ابی‌مرة است. او در زمان خلافت عثمان به دنیا آمد. تاریخ دقیق تولد علی‌اکبر مشخص نیست؛ با این حال در مقتل مقرم، تاریخ تولد او یازدهم شعبان سال ۳۳ قمری ذکر شده است. از این‌ رو، در تقویم جمهوری اسلامی ایران، ۱۱ شعبان به عنوان روز ولادتش، روز جوان نامگذاری شده است. کنیه‌ حضرت علی اکبر (ع)، ابوالحسن است. بیشتر منابع قدیمی او را علی‌اکبر نام نهاده‌اند؛ تا از برادرش امام سجاد (ع)، متمایز شود؛ اما برخی همچون شیخ مفید و فضل بن حسن طبرسی لقبش را اصغر گفته و اکبر را لقب امام سجاد (ع) دانسته‌اند. برخی از نسب‌شناسان و تاریخ‌دانان، علی‌اکبر را بزرگترین فرزند امام حسین (ع) دانسته‌اند.

علی‌اکبر در واقعه کربلا همراه پدرش بود. به گفته عقبة بن سمعان، امام حسین(ع)، در نزدیکی منزلگاه ثعلبیه یا قصر بنی‌مقاتل بر زین اسب خوابش برد. پس از آنکه بیدار شد، آیه استرجاع را بر زبان جاری کرد و بر اساس خوابی که دیده بود از کشته شدن خود و همراهانش خبر داد و با واکنش علی‌اکبر مواجه شد که «فَإِنَّنَا إِذاً لَا نُبَالِی أَنْ نَمُوتَ مُحِقِّین؛ هنگامی که بر حق هستیم از مرگ هراسی نداریم.» مطهری، سخن «اوَلَسْنا عَلَی الْحَقِّ؟ مگر نه این است که ما برحقّیم؟» علی‌اکبر را نظیر سخن اسماعیل در ماجرای ذبح خود می‌داند که به ابراهیم گفت: «یا ابَتِ افْعَلْ ما تُؤْمَرُ سَتَجِدُنی انْ شاءَ اللهُ مِنَ الصّابِرینَ.»

امام حسین (ع)، علی‌اکبر را شبیه‌ترین مردم به رسول خدا (ص) از نظر قیافه ظاهری، اخلاق و سخن گفتن معرفی کرده است و از ایشان نقل شده است که هنگامی که ما مشتاق دیدن پیامبر (ص) می‌شدیم، به چهره علی‌اکبر (ع) نگاه می‌کردیم. همچنین گفته شده است که معاویة بن ابی‌سفیان، علی‌اکبر (ع) را شایسته‌ترین فرد برای حکومت می‌دانست؛ چرا که جدش، رسول خدا (ص) است و شجاعت بنی‌هاشم، سخاوت بنی‌امیه و زیبایی و بزرگی ثقیف را دارد. در زیارت عاشورا پس از سلام بر امام حسین (ع) و قبل از سلام به اصحاب آن حضرت، سلام جداگانه‌ای نیز به علی بن حسین (ع) داده شده است. برخی احتمال داده‌اند که منظور از علی بن حسین در این سلام، حضرت علی‌اکبر (ع) است. نویسنده کتاب ثارالله براین باور است که با آنکه همه شهیدان کربلا مظلومانه به شهادت رسیدند اما فقط درباره علی اکبر (ع) و حضرت عباس (ع) در زیارت‌نامه‌هایشان از سوی امام معصوم (ع) تعبیر به شهادت مظلومانه شده (أَشْهَدُ أَنَّکَ قُتِلْتَ مَظْلُوماً) و این تعبیر بیانگر عمق فاجعه در چگونگی شهادت این دو نفر است.

در روایتی که ابوحمزه ثمالی از امام صادق (ع) درباره کیفیت زیارت امام حسین (ع) نقل کرده است، در ادامه آن، کیفیت زیارت حضرت علی‌اکبر (ع) نیز نقل شده است و در آن، به نکاتی تاریخی درباره شهادت آن حضرت اشاره شده است که در منابع تاریخی و مقتل‌ها نیامده است؛ از جمله اینکه امام حسین (ع) شهادت علی‌اکبر (ع) را به حساب خدا گذاشت و خون او را با دستش به سمت آسمان پاشید که یک قطره هم از آن برنگشت! در قسمتی از آن زیارت، از زبان امام صادق (ع) چنین آمده است: «پدر و مادرم فدای تو، ‌ای سربریده و کشته بی‌گناه، پدر و مادرم فدای خون تو، که با آن خون به سوی حبیب خدا پر کشیدی، پدر و مادرم فدای تو، که پیش روی پدرت، روانه جنگ شدی، در حالی که او شهادت تو را به حساب خدا گذاشته و بر تو می‌گریست و دلش بر تو می‌سوخت؛ خون تو را با دستش به اوج آسمان می‌پاشید که قطرهای از آن بر زمین بازنگشت و هنگام وداع تو با پدرت، آه و ناله او لحظه‌ای آرام نمی‌گرفت. جایگاه تو و پدرت همراه نیاکان گذشته و مادرانت نزد خداست، و در بهشت از نعم الهی برخوردارید. من در درگاه الهی از آن کسی که تو را کشت و سرت را برید، بیزاری می‌جویم.»

برخی از شیعیان، شب هشتم محرم را به حضرت علی‌اکبر (ع) اختصاص داده و در این شب سوگواری با محوریت وی برگزار می‌کنند. آیت الله خامنه‌ای در مورد مقام حضرت علی اکبر (ع) می‌گوید: مظهر جوانِ فداکار در کربلا کیست؟ علی‌اکبر، فرزند امام حسین (ع)؛ جوانی که در بین جوانان بنی‌هاشم برجسته و نمونه بود؛ جوانی که زیبایی‌های ظاهری و باطنی را باهم داشت؛ جوانی که معرفتِ به حقّ امامت و ولایت امام حسین (ع) را با شجاعت و فداکاری و آمادگی برای مقابله با شقاوت دشمن همراه داشت و نیرو و نشاط و جوانی خود را برای هدف و آرمان والای خود صرف کرد.

 

عروج ملکوتی

در واقعه کربلا، یاران امام حسین (ع)، یکی پس از دیگری می‌جنگیدند و کشته می‌شدند تا آن که جز خانواده‌اش، کسی با حسین(ع) نماند. در این هنگام علی اکبر(ع) قدم به میدان نهاد. گفته شده بیشتر منابع معتبر، علی‌اکبر را اولین شهید از بنی‌هاشم ذکر کرده‌اند. حضرت علی‌ اکبر (ع) پس از اندکی جنگ با سپاهیان ابن‌سعد، نزد پدرش بازگشت و گفت: سنگینی اسلحه مرا آزار می‌دهد و تشنگی مرا از پای درآورد. آیا جرعه آبی یافت می‌شود؟ امام حسین گریه کرد و فرمود: «به زودی جدّت را ملاقات می‌کنی و آن حضرت شما را با جامی لبریز سیراب خواهد کرد که بعد از آن هرگز تشنگی نباشد.» حضرت علی‌اکبر (ع) به میدان بازگشت و مُرّة بن مُنقذ شمشیری بر فرق او زد. سپس دیگران بر او حمله‌ور شدند و او را قطعه قطعه کردند. در برخی مقاتل چنین آمده است: «با شمشیرهایشان او را قطعه قطعه کردند.»حضرت علی‌اکبر (ع) در لحظات آخر گفت: «ای پدر! سلام بر تو باد، این جدم رسول خداست، او به جامی لبریز مرا سیراب کرد و می‌گوید: به سوی ما شتاب کن.»

امام حسین (ع) پس از شهادت علی‌اکبر (ع) بر بالای جنازه او آمد، صورت به صورت او گذاشت و قاتلان او را نفرین کرد و فرمود: «پس از تو، دنیا هیچ ارزشی ندارد.» سپس از جوانان اهل بیت خواست که جنازه علی‌اکبر (ع) را به کنار خیمه‌ها منتقل کنند. جنازه علی اکبر (ع) را به خیمه‌ای که از آن به دارالحرب تعبیر می‌کنند، منتقل ساختند. بر اساس گزارش کتاب‌های مقتل امام حسین (ع) سه بار برای علی‌اکبر (ع) گریسته است. در وداع نخستین که نوشته‌اند: «با نومیدی به او نگریست و چشم به زیر انداخت و بگریست.» در وداع دوم و هنگام درخواست آب از سوی علی‌اکبر (ع) که نوشته‌اند: «فَبَکَی الحسین (ع) و قال …» و سوم در کنار بدن علی‌اکبر (ع) که با صدای بلند گریه کرد، در حالی که تا آن زمان کسی صدای گریه او را نشنیده بود.