به نام آفریننده عشق
شهید سید علی حسینی خامنهای (۱۳۱۸ – ۱۴۰۴ شمسی)، مشهور به امام خامنهای و رهبر شهید، دومین رهبر جمهوری اسلامی ایران و از مراجع تقلید شیعه بود.
ویژگی ها
سید علی خامنهای در ۲۹ فروردین سال ۱۳۱۸ شمسی (۲۸ صفر ۱۳۵۸ قمری) در مشهد متولد شد. پدرش سید جواد حسینی خامنهای، مجتهد و دانشآموخته حوزه علمیه نجف، در مشهد به تدریس علوم حوزوی، و امامت مسجد صدیقیهای بازار مشهد (مسجد آذربایجانیها) مشغول بود. او همچنین از امامان جماعت مسجد گوهرشاد بود. نسب آیتالله خامنهای به سادات افطسی و سلطان سید احمد میرسد که با پنج واسطه از نوادگان امام سجاد(ع) است. امامزاده محمد که در تَفْرِش مدفون است، از اجداد او است. سید علی خامنهای تحصیل را از چهار سالگی در مکتبخانه آغاز کرد و همزمان با دوره ابتدایی، قرائت و تجوید قرآن را فراگرفت. وی تحصیلات حوزوی را در مشهد آغاز کرد و دوره مقدمات و سطح را در مدارس سلیمانخان و نواب گذراند. او در کنار تحصیلات دینی، تا سال دوم دبیرستان نیز تحصیل کرد.
وی از سال ۱۳۳۴ شمسی، در درس خارج فقه سید محمدهادی میلانی شرکت کرد. در سال ۱۳۳۶ شمسی به همراه خانواده به نجف رفت و در دروس برخی استادان حوزه علمیه نجف حاضر شد؛ اما به دلیل عدم تمایل پدرش با اقامت طولانی در نجف پس از مدتی به مشهد بازگشت و بار دیگر در درس آیتالله میلانی شرکت کرد. در سال ۱۳۳۷ شمسی برای ادامه تحصیل به حوزه علمیه قم رفت. خامنهای در سال ۱۳۴۳ شمسی به سبب نیاز پدرش به کمک او، از قم به مشهد بازگشت و تا سال ۱۳۴۹ شمسی در جلسات درس سید محمدهادی میلانی شرکت کرد. در سال ۱۳۷۳شمسی پس از درگذشت محمدعلی اراکی، جامعه مدرسین حوزه علمیه قم و جامعه روحانیت مبارز، آیت الله خامنهای را به عنوان یکی از مراجع تقلید معرفی کرد. وی اعلام کرد مرجعیت داخل ایران را بهدلیل وجود مجتهدان و مراجع کافی نمیپذیرد، اما مرجعیت خارج از ایران را بهدلیل ضرورت آن پذیرفت. نخستین اثر فتوایی منتشرشده از او کتاب «اجوبة الاستفتائات» است که شامل پاسخهایش به استفتائات شیعیان است.
سید علی خامنهای از شخصیتهای تأثیرگذار دینی و سیاسی در ایران و جهان اسلام بهشمار میرود. او به عنوان رهبر شیعیان جهان و «ولیّ امر مسلمین» نیز شناخته میشد. جایگاه او بهعنوان مرجع تقلید و رهبر جمهوری اسلامی، موجب شد دیدگاهها، فتواها، پیامها و مواضع وی در مسائل دینی، سیاسی، فرهنگی و اجتماعی، در ایران و جهان اسلام و نیز در موضوعات منطقهای و بینالمللی، مورد توجه قرار گیرد. آیت الله خامنهای از سال ۲۰۰۹ تا ۲۰۲۶ میلادی جزء پنج نفر اول از فهرست پانصد شخصیت بانفوذ و اثرگذار جهان اسلام از سوی مرکز سلطنتی مطالعات راهبردی اسلامی معرفی شده است. در سال ۲۰۲۶ میلادی، نفر چهارم در فهرست پنجاه شخصیت اثرگذار جهان اسلام و دومین رهبر و سیاستمدار برتر معرفی شده است. مرکز سلطنتی مطالعات راهبردی اسلامی واقع در پایتخت اردن از سال ۲۰۰۹ هر ساله فهرست پانصدنفره از شخصیتهای بانفوذ و تأثیرگذار در جهان اسلام را منتشر میکند. همچنین نام وی از سال ۲۰۱۰ تا ۲۰۱۸ میلادی در فهرست قدرتمندترین افراد جهان که از سوی نشریه آمریکایی فوربس تهیه میشود، ذکر شده است.
آیت الله خامنهای، وحدت اسلامی را به معنای نفی دشمنی میان مسلمانان میدانست و آن را مستلزم یکسانسازی عقاید و مذاهب نمیشمارد. او جریانهای اختلافافکن در میان شیعه و اهلسنت را به ترتیب شیعه انگلیسی و اسلام آمریکایی نامیده است. آیت الله خامنهای دیدگاههای فقهی و سیاسی خاصی داشت؛ از جمله تحریم قمهزنی، حرمت توهین به مقدسات اهلسنت، حرمت استفاده از سلاح هستهای، حمایت از جبهه مقاومت، مقابله با تهاجم فرهنگی، تأکید بر اقتصاد مقاومتی و راهحل مسئله فلسطین از طریق همهپرسی. وی جهاد را فراتر از عرصه نظامی میدانست و بر ضرورت جهاد تبیین تأکید داشت.
نقل است: یک نفر كه در زمان شاهنشاهی با هزينه بسيار زياد مسجدی میسازد و بهترین امكانات را در ساخت آن به کار میگیرد. بعد از ساخت مسجد، با خودش میگوید: من اين همه خرج مسجد كردم، بايد بهترين امام جماعت را برایش پيدا كنم. بعد از مدتی، شب خواب میبیند که تمام علمای زنده و فوت شده، دارند در مسجد او پشت سر یک سيد نماز میخوانند، از جمله آيت الله بروجردی. ایشان در خواب، جلو میرود و به چهره آن سيد نگاه میکند. وقتی از خواب بیدار میشود، چهره آن سيد به خوبی در ذهنش میماند. ایشان تمام حوزههای علميه را برای پيدا كردن آن سيد میگردد تا بالاخره آن سيد را پيدا میکند. از او میپرسد: اسم شما چیست؟ ایشان میگوید: سید علی خامنهای.
یکی از وابستگان و مرتبطان با آیت الله بهجت نقل میکند: بار اول که مقام معظم رهبری به قم تشریف آورده بودند، آیت الله بهجت نیز همچون سایر مردم در خیابانها به جمعیتِ استقبال کننده پیوسته بودند. ما به ایشان عرض کردیم: آقا کاش شما با این شرایط سنی و جسمی به خیابان تشریف نمی آوردید. ایشان فرمودند: اگر مردم میدانستند که استقبال از این سید، چه ارزش و ثوابی دارد، هیچکس در خانهاش نمیماند! نقل است: روزی یک نفر نزد آیت الله بهجت شروع به گلایه از مسؤلان نمود. همین که گلایه و بدگوییها را خواست به سمت حضرت آقای خامنهای نیز بکشاند، فوراً آیت الله بهجت که سرشان پایین بود، سر را بالا آورده و با نگاه تندی به آن شخص فرمودند: شما بهتر از ایشان را سراغ دارید؟ ما که نداریم!
حجت السلام راشد یزدی نقل میکند: زمانی که آقا در تبعید بودند، در یک نماز جماعت که به امامت ایشان مشغول اقامه نماز جماعت بودیم، ناگهان در بین نماز، یک بزغاله آمد و در جلوی نمازگزاران شروع به بالا و پایین پریدن کرد. عده زیادی از جمع، توجه خود را از دست داده و عدهای هم خندیدند. پس از نماز از ایشان سوأل کردیم: شما چطور نخندید؟ ایشان فرمودند: برای چه بخندم؟ عرض کردیم: برای آن بزغاله که آمد! فرمودند: من اصلاً متوجه بزغاله نشدم! ایشان همواره اجازه نمیدهند که هیچ یک از پسرانشان، هیچ گونه پست و یا منسبی داشته باشند و تنها از راه درس و بحث طلبگی امرار معاش میکنند. نقل است: روزی یکی از فرزندان آقا از ایشان اجازه میگیرند که آیا به من اجازه پذیرش فلان پست را میدهید که پیشنهاد کردهاند؟ آقا فرمودند: اشکالی ندارد، اما ابتدا برویم اسمتان را از شناسنامهام خارج کنم، آن وقت به هر پستی که می روید، بروید!
نقل است: یک زمانی آیت الله صدیقی در مدینه به ذکر خاصی مشغول بود. آیت الله بهاءالدينی به ایشان گفت: ميدانی ثمره ذکر امسال چه بود؟ گفتم: نه. گفت: ثمره ذکر شما يکی اين بود که شما دو بار آمديد مدينه. گفتم شما مطلعيد که من دو بار امسال آمدم مدينه. آیت الله بهاءالدينی گفت: بله آنجایی که نشسته بوديد و ذکر میگفتيد، در آنجا با شما بودم. سپس فرمودند: ثمره دوم اين بود که آن نيتی که من میخواستم، به آن نيت رسيدم و آن اين بود که امسال، مقام معظم رهبری به ديدار امام زمان (عج) نائل آمد! یکی از شاگردان آیت الله بهجت، به نام آیت الله علی احمدی میانجی که از عارفان بودند، برای بنده تعریف کردند: یک بار در یکی از تشرفات خدمت حضرت صاحب الزمان (عج) در مورد سید علی خامنهای پرسیدم. حضرت فرمودند: ایشان از ماست!
حجت السلام نیازی نقل میکند: شب حوادث کوی دانشگاه، من طبق معمول خدمت آیت الله خامنهای رسیدم تا گزارشات روزمره را به اطلاع برسانم. پس از نماز مغرب و عشا به امامت ایشان برای اعلام اخبار آماده شدم. آقا فرمودند: امشب یک اتفاقی در حال رخ دادن است. بعد از آن، خبر کوی دانشگاه منتشر شد! نقل است: در یکی از سفرهای رهبر انقلاب به قم، وقتی ايشان به ديدار آيت الله مصباح يزدی میروند، آن دانشمند فرزانه روی پاهای آقا میافتند و پاهای ايشان رو میبوسند! همچنین در اجلاس سران سازمان كنفرانس اسلامی، وقتی رهبر انقلاب وارد سالن شدند، سيد حسن نصرالله (دبير كل حزب الله لبنان) روی دست آقا میافتند و دست ايشان را میبوسند! در دیدار امير عبدالله (پادشاه پیشین عربستان) با رهبر انقلاب، آقا به عبدالله میفرمايد: يا منا را میسازيد يا خودمان آن را میسازیم. عبدالله چنان محو ابهت حضرت آقا شده بود كه فقط يک كلمه میگوید: نعم يا سيد القائد! (چشم ای آقای رهبر).
آيت الله نوری همدانی از مراجعی بودند كه بعد از رحلت امام اعتقاد داشتند انقلاب اسلامی ديگر مشروعيت ندارد، ولی چند سال پيش، در اقدامی عجيب، ايشان شروع به تاييد نظام و شخص مقام معظم رهبری كردند و هميشه اولين شخصی هستند كه در راهپيمايیها و اتفاقات اجتماعی پيام میدهند. از ايشان، دليل اين تغيير رويه سوال شد كه ايشان فرمودند: شبی در خواب، حضرت فاطمه (س) را ملاقات كردم كه بیبی فرمودند: شوهرم علی (ع) تنها ماند، نگذاريد فرزندم علی تنها بماند.
آیت الله بهجت درباره کسی که در مورد امام خامنهای اِشکالی گفته بود، فرمودند: بعضیها قدرت اداره خانوادهشان را هم ندارند، آن وقت درباره این سید بزرگوار که جهان اسلام را اداره میکند، حرف میزنند. همچنین آیت الله بهجت میفرمودند: قدر این آقا را بدانید. شبی در خواب دیدم امام زمان (عج) در جایی نشستهاند و تمام علمای بزرگ نزد ایشان حضور دارند. یک دفعه آیت الله خامنهای وارد شدند و امام زمان (عج) با آن مقام عظمایش، تمام قد بلند شدند و برای ایشان جا باز کردند.
نقل است: روزی بعد از ملاقات آیت الله خامنهای با آیت الله بهاءالدینی، از ایشان میپرسند: آیا دیروز مقام معظم رهبری به اینجا آمده بود؟ ایشان در جواب میفرمایند: بله چند دقیقه خورشید اینجا تابید و رفت؛ او چون خورشید دارای خیر و برکات است. همچنین یکی از روزها که حضرت آقا تشریف برده بودند به جمکران، حدود ساعت دو شب به حضرت آیتالله العظمی بهاءالدینی خبر میدهند که آقا صبح بعد از نماز میخواهند تشریف بیاورند منزل شما. تیم حفاظت ساعت چهار صبح برای آماده کردن شرایط به منزل ایشان میروند که متوجه میشوند آقای بهاءالدینی، پیرمرد نود ساله جلوی در خانه ایستادهاند. میگویند: آقا چرا با این کهولت سن اینجا تشریف دارید؟ ایشان میفرمایند: برای دیدن رهبر بزرگ انقلاب، من از همان ساعتی که شما زنگ زدید، آمدهام استقبال.
نقل است: روزی علامه حسنزاده آملی جلوی حضرت آقا دو زانو نشسته و ایشان را مولا خطاب میکنند. حضرت آقا ناراحت شده و به علامه میفرمایند: این کار را نکنید. علامه حسنزاده میفرمایند: اگر یک مکروه از شما سراغ داشتم، این کار را نمیکردم. همچنین علامه در جای دیگری میفرمایند: سینه خود را شکافتم، به هر جای آسمان رفتم این سید (آیت الله خامنهای) را دیدم. باید قنبر حضرت خامنهای کبیر بود.
از منظر فرهیختگان
امام خمینی به آیت الله خامنهای میفرمودند: شما مانند خورشیدی هستید که نورافشانی میکنید.
علامه حسن زاده آملی میگوید: رهبر عظیم الشان کشور بزرگ جمهوری اسلامی ایران، آیت الله معظم، جناب خامنهای کبیر، قائد، ولی، وفی، سائس، حفی و مصداق بارز “نرفع درجات من نشاء” می باشد. عزت و شوکت روز افزون آن قائد اسوه زمان را همواره از حقیقة الحقائق مسئلت دارم و امیدوارم دادار عالم و آدم، همواره سالار و سرورم را سالم و مسرور دارد. گوشتان به دهان رهبر باشد چون ایشان گوششان به دهان حجت بن الحسن (عج) است.
عبدالقائم شوشتری میگوید: مقام معظم رهبری از جمله کسانی هستند که خداوند به ایشان کمالات و مقامات معنوی را تفضلا داده است. ایشان دارای مقام عصمت اکتسابی هستند و بعد از امام زمان (عج) ایشان بالاترین مقام را دارا هستند! اوتاد و ابدال هم باید تابع مقام معظم رهبری باشد. بنده کراماتی از رهبری سراغ دارم که اگر لازم شود افشاء و حتی منتشر خواهم کرد.
محمد صالح کمیلی خراسانی میگويد: بر ما مسجّل است که خامنهای یک فقیه و عارف بینظیر است که اطاعت از ایشان بر همه مسلمین واجب است.
حجت الاسلام فاطمی نیا میگويد: این مرد بزرگ، عزّ اسلام است و هرکس با این مرد بزرگ مخالفت کند، خدا از او نمیگذرد.
اسماعیل دولابی میگويد: خداوند همه چیز را به امام خمینی یک جا داده بود و به آقای خامنهای، آرام آرام همه چیز را عنایت میفرماید.
آیت الله محمود طالقانی میگوید: آقای خامنهای، امید آینده اسلام است.
ولادیمیر پوتین میگوید: با عنایت به مطالعاتی که من درباره مسیح (ع) داشتهام، در ملاقات با رهبر انقلاب ایران تمام ویژگیهای حضرت مسیح (ع) را در آیت الله خامنهای دیده و برایم متجلی شد. حکیم بزرگی در ایران نشسته است و به ذهن من خطور نمیکرد که او تا به این حد، همهجانبهنگر باشد. او حکیم و دانشمندی است که تصمیم گیری و تنظیم همه سیاستهای ایران توسط اوست.
اساتید
- سید جواد خامنهای
- سید جلیل حسینی سیستانی
- مجتبی قزوینی
- هاشم قزوینی
- سید محمدهادی میلانی
- سید حسین بروجردی
- امام خمینی
- سید محمد محقق داماد
- مرتضی حائری یزدی
- علامه طباطبایی
آثار
- انسان ۲۵۰ ساله
- چهار کتاب اصلی علم رجال
- از ژرفای نماز
- گفتاری در باب صبر
- روح توحید نفی عبودیت غیرخدا
- طرح کلی اندیشه اسلامی در قرآن
- فلسطین از منظر آیتالله خامنهای
- غناء
- شعاعی از نیّر اعظم
- آفتاب در مصاف
عروج ملکوتی
آیت الله خامنهای در نهم اسفند ۱۴۰۴ شمسی در نخستین روز جنگ رمضان و بر اثر حملات موشکی آمریکا و اسرائیل به بیت رهبری در تهران، به همراه شماری از اعضای خانوده (دختر، عروس، داماد و نوه) و کارکنان دفترش به شهادت رسید. مراسم تشییع آیتالله خامنهای از ۱۵ تا ۱۸ تیر ۱۴۰۵ شمسی در شهرهای تهران، قم، نجف، کربلا و مشهد برگزار شد. مراسم تشییع او با شرکت ۴۱ تا ۴۳ میلیون نفر، بزرگترین مراسم تشییع تاریخ جهان توصیف شده است. پیکر او پس از تشییع، در بامداد ۱۹ تیر ۱۴۰۵ شمسی به همراه اعضای خانوادهاش در رواق دارالذکر حرم امام رضا (ع) به خاک سپرده شد.