به نام آفریننده عشق
جمال‌الدین حسین بن علی نیشابوری رازی (۴۷۰ – ۵۵۲ قمری)، مشهور به ابوالفتوح رازی، از مفسران و محدثان شیعه در قرن ششم هجری قمری و صاحب تفسیر فارسی روض الجنان و روح الجنان است.
ویژگی ها
ابوالفتوح رازی احتمالاً در ری متولد شد و در همانجا رشد کرد. ابوالفتوح بیشتر به وعظ و خطابه می‌پرداخت و به آن تعلق خاطر داشت. مجالس وعظ او، آنگاه كه جوان بوده است در خان علان ری – احتمالاً منسوب به علان کلینی – قبولی عظیم نزد مردمان داشته است، چنان که برخی به وی رشک می‌بردند و به دلیل بدگویی حاسدان نزد والی شهر، وی مدتی از وعظ محروم گردید.
بزرگ‌ترین کرامت ابوالفتوح، نگارش تفسیر «روض‌الجنان و روح‌الجنان» است. بزرگان معتقدند که نگارش چنین تفسیر جامعی با آن نثر فاخر و ادبیات روان فارسی در قرن ششم، بدون تأیید الهی و نصرت غیبی ممکن نبوده است. آیت‌الله مرعشی نجفی که از علاقه‌مندان جدی به آثار شیخ بود، همواره بر لزومِ توجه به تفسیر روض‌الجنان تأکید داشت و آن را از مفاخر علمی شیعه در حوزه ادبیات و تفسیر می‌دانست.
از منظر فرهیختگان
میرزا حسین نوری می‌گوید: استاد و پیشوای مفسرین، ترجمان کلام الهی، جمال الدین ابوالفتوح حسین بن علی خزاعی رازی، مشهور به ابوالفتوح رازی، دانشمندی فاضل، فقیهی مفسر و ادیبی مطلع بوده و در کسب علم به درجات کمال نایل شده بود.
شیخ عباس قمی می‌گوید: وی عالمی متبحر، مفسری متبکر (نوآور)، فقیه، متکلم و از بزرگانِ شیعه بود. تفسیر ابوالفتوح رازی از نظر حسنِ بیان، جامعیت و استحکام، در میان تفاسیر فارسی، همتایی ندارد.
محمدباقر خوانساری می‌گوید: او از ماهرترین و بزرگ‌ترین علمای ادب و از راویان سرشناس علم حدیث است.
آثار
- تفسیر روض الجنان و روح الجنان
- روح الاحباب و روح الالباب فی شرح الشهاب
- رساله یوحنا
- تبصرة العوام فی معرفة مقالات الانام
عروج ملکوتی
ابوالفتوح در حدود سال ۵۵۲ قمری درگذشت و در جوار حرم عبدالعظیم حسنی دفن شد.