به نام آفریننده عشق
شمسالدین داوود بن محمود قیصری (درگذشت ۷۵۱ قمری)، از برجستهترین شارحان مکتب ابن عربی و از مربیان اصلی جریان «عرفان نظری» در ایران و آناتولی بود.
ویژگی ها
داود از اهالی قرمان در جنوب شرقی قونیه بود که در جوانی به مصر رفت و سالها در آنجا درس خواند و پس از بازگشت به ترکیه، «ارخان» – سلطان دوم عثمانی – اولین مدرسه را در مملکت خود برای وی بنا نمود. در مقدمه شرح خود بر فصوص الحکم ابن عربی خود را از حیث مولد قیصری و از حیث اصل ساوی معرفی میکند. در مورد جزئیات زندگی او، سالهای حضورش در وطن اصلی و مصر، اساتید، مشایخ و شاگردانش اطلاع دقیقی در دست نیست. تنها استادی که از او نام میبرد و به شاگردی او افتخار میکند، عبد الرزاق کاشانی است که در عرفان مراد و استاد قیصری بوده است و قیصری نیز در مقدمه شرح خود بر فصوص، از او با عناوین «مولانا الامام، العلامة الکامل المکمل، وحید دهره و فرید عصره، فخر العارفین، قرة عین ذات الموحدین و نور بصر المحققین و کمال الملة و الحق و الدین» یاد میکند.
قیصری کتاب شرح فصوص الحکم و تاویلات القرآن و اصطلاحات الصوفیة عبد الرزاق کاشانی را نزد او قرائت نموده و در رسالهای از مقام استادش در برابر طاعنان دفاع نموده است. آثار و تالیفات قیصری به خصوص مقدمه او بر فصوص الحکم ابن عربی حاکی از تبحر و مهارت او در عرفان نظری و توانایی و تسلط او در تبیین و توضیح مسائل اساسی در این فن است. وجود این ویژگیها در او موجب شده است تا اثر ارزشمند او، یعنی شرح فصوص الحکم و مقدمه بینظیرش بر این کتاب، در حوزههای درس، گوی سبقت را از عالیترین شروح فصوص الحکم چون شرح مؤید الدین جندی و شرح ملا عبد الرزاق کاشانی و… برباید و به عنوان یکی از مهمترین متون آموزش در عرفان نظری، توجه و نظر محققان و پژوهشگران را به خود جلب نماید.
قیصری در مقدمهٔ شرح فصوص الحکم مینویسد: «حقایق این کتاب برای من در حال حضور و استغراق منکشف شد، و قلم تنها مُترجِم الهامات بود.» در رسائل منسوب به او ذکر شده که در حال خلوت و ذکر، به مقام «جمع الجمع» رسیده بود؛ مقامی که در آن، کثرتها در وحدت محو میشود.
از منظر فرهیختگان
عبدالرحمن قاسانی میگوید: قیصری را احاطهای است بر معانی ابن عربی که جز اهل کشف به آن نرسند.
ملاصدرا میگوید: شرح فصوصِ قیصری، بهترین و کاملترین شرح است؛ زیرا صاحب آن به مقام کشف و برهان هر دو رسیده بود.
آثار
- تحقیق ماء الحیاة
- کشف اسرار الظلمات
- شرح حدیث الاربعین
- شرح العروض
- شرح فصوص الحکم
- شرح قرة عین الشهود
- شرح القصیدة الخمریة
- شرح منازل السائرین
- کشف وجوه الغر لمعانی الدر
عروج ملکوتی
قیصری در سال ۷۵۱ قمری در مصر از دنیا رفت.