به نام آفریننده عشق
شیخ محمد صَبّان مصری (درگذشت ۱۲۰۶ قمری) از عارفان و عالمان قرن سیزدهم هجری در مصر بود.
ویژگی ها
یکی از مشهورترین القاب او ابوالعرفان مصری (پدر دانش مصر) است. او در مصر متولد شد و در جوانی قرآن را حفظ کرد. شیخ الصبان تحصیلات خود را نزد علمای برجسته زمان خود، مانند شیخ الملاوی، شیخ حسن المدبیغی، شیخ السید البلیدی و شیخ عبدالله الشبراوی، فرا گرفت. الجبرتی به نقل از شیخ الصبان میگوید: «من راه و روش مشایخ صوفیه و آموزش ذکر (یاد خدا) را طبق روش مشایخ شاذلی از عبدالوهاب العفیفی المرزوقی آموختم. مدت زیادی نزد او ماندم و از راهنماییهای معنوی و روحانی او بهرهمند شدم.»
نقل است که شیخ محمد صَبّان دارای حالت کشف و شهود بسیار عمیق بود. در حالات مراقبه، گاه از اسرار غیب باخبر میشد و شاگردانش او را «صاحب بصیرت باطنی» مینامیدند. گفتهاند وقتی نام یکی از اولیای زمان را میشنید، حالت وجد بر او غالب میشد و میفرمود: «محبت اولیاء خدا، نوری است که در سینه مؤمن میدرخشد.»
نقل شده است زنی نابینا نزد ایشان آمد و تقاضای دعا کرد. شیخ (با واسطه) دست بر چشمان او گذاشت و دعا نمود. آن زن بینایی خود را باز یافت. این واقعه در منطقه اسکندریه شایع شد و مردم او را بهعنوان صاحب کرامت میشناختند. گفتهاند که در حال نماز، چنان غرق در ذکر میشد که جسم او بیحرکت و چهرهاش نورانی میگردید. برخی از مریدان مشاهده میکردند که اطراف او را در هنگام ذکر، بویی خوش و روشنی لطیف فرا میگرفت.
از منظر فرهیختگان
الجبرتی میگوید: وی امامی است که دانشش افق فضیلت را روشن کرد و عطش او را از سرچشمه پاک و گوارای آن سیراب کرد.
شیخ احمد سقا میگوید: صَبّان از کسانی بود که دلش چون آینهای صیقلی بود، نور معرفت در آن منعکس میشد و هر که با او مینشست، جانش آرام میگرفت.
سید محمد مَرسَفی میگوید:در میان اهل طریقت، کمتر کسی دیدهام که همچون صَبّان در جمع میان علم و حال موفق باشد. فقیه بود، عارف بود و اهل کرامت.
آثار
- اسعاف الراغبين في سيرة المصطفى و فضائل أهل بيته الطاهرين
- حاشية على شرح السلم للملوی
- حاشية الصبان على شرح الأشمونى لألفية ابن مالک
- منظومة الصبان في مصطلح الحديث
عروج ملکوتی
شیخ در سال ۱۲۰۶ قمری در قاهره در گذشت.