زندگینامه ناصرخسرو قبادیانی
به نام آفریننده عشق
ناصرخسرو قبادیانی بلخی (۴۸۱ – ۳۹۴ قمری) از بزرگترین شاعران، فیلسوفان و مبلغان اسماعیلی در ایران بود.
ویژگی ها
ناصرخسرو قبادیانی در قبادیانِ بلخ زاده شد. وی پس از تحصیل علوم و فعالیت در دربار غزنویان و سلجوقیان، در سال ۴۳۷ قمری در پی خوابی که آن را منشأ تحول فکری خود دانستهاند، منصب دیوانی را ترک کرد و رهسپار سفر حج شد. گزارش شده است که او در مصر با حکومت فاطمیان آشنا شد، مذهب اسماعیلیه را پذیرفت و به یکی از دانشمندان این مذهب تبدیل گردید. به گفته منابع، تبلیغ عقاید اسماعیلی از سوی وی موجب تعقیب او توسط سلجوقیان شد و در نتیجه به بدخشان پناه برد.
ناصر خسرو چهرهای بود که میان شعر، حکمت، و عرفان پیوندی ژرف برقرار کرد. او علاوه بر علم و خرد، دارای کرامات و حالات روحانی نیز شناخته میشود و بسیاری از بزرگان ادب و تصوف دربارهاش سخن گفتهاند. وی پس از بازگشت از مصر، ناصرخسرو به بلخ رفت و دعوت اسماعیلی را آغاز کرد؛ دشمنان فراوان یافت، اما هیچکس نتوانست آسیبی به او برساند. گفتهاند که دعای او دارای اثر حمایتی و دفع بلا بود؛ حتی در کوه یمگان که به آنجا تبعید شد، مردم از بیم دعای او به او آزاری نمیرساندند.
ناصرخسرو در کتاب جامع الحکمتین به اثبات وجود وصی برای پیامبر (ص) پرداخته و با استناد به واقعه غدیر، استمرار این وصایت را در فرزندان امام علی (ع) مطرح کرده است. وی در تفسیر حدیث سفینه، اهلبیت (ع) را کشتی نجات و جهل و گمراهی را طوفان هلاکت انسانها معرفی میکند. از مهمترین کرامات او علم و الهام خاص بود. او در آثارش به مسائلی فلسفی و علمی اشاره کرده که قرنها بعد اثبات شد؛ مانند نظریهی کروی بودن زمین، ترتیب کواکب، و حرکت آنها. در زادالمسافرین و جامجم به این اشارهها پرداخته است، و اهل علم، این نوع علم شهودی را نوعی «کرامت فکری» دانستهاند.
از منظر فرهیختگان
عطار نیشابوری میگوید: ناصر، مردی عالمی بود و صاحب معنویت؛ زبان او چون تیغِ عقل میبُرید و دلش در سلوک گرم بود.
نظامی عروضی میگوید: ناصرخسرو در دانش و بینش چنان است که عقل از بیان حال او عاجز آید، سخن او نور است و حجّت، نه لفظی برای تجمل.
عبدالرحمان جامی میگوید: او در میان اهل شعر چون خورشید است در میان ستارگان، و در میان اهل معرفت، چون بهاء در میان اجسام.
آثار
- زادالمسافرین
- سفرنامه
- روشنایی نامه
- وجه دین
- خوان الاخوان
- جامع الحکمتین
عروج ملکوتی
ناصرخسرو سرانجام در سال ۴۶۸ قمری در روستای یمگان بدخشان درگذشت.
