به نام آفریننده عشق
محمد تبادکانی (درگذشت ۸۶۴ یا ۸۹۱ قمری)، از عارفان و مدرسان علوم نقلی و علوم عقلی هرات در قرن نهم و معاصر عبد الرحمان جامی و مرید زین الدین خوافی بود.
ویژگی ها
تَبادَکانی، شمس الدین محمد، از محدثان و عارفان شافعی مذهب قرن نهم و اهل تبادکان خراسان بود. از تاریخ ولادت و زندگانی او اطلاع کمی در دست است. وی از معاصران عبدالرحمان جامی بوده و با وی مصاحبت داشته است. همچنین او را از خلفا و مریدان زین الدین خوافی دانسته اند. با اینکه وی را مرید بهاء الدین عمر نیز گفته اند، او خود اشاره به این ارادت نکرده است. گفتهاند حافظه وی به حدی بود که قرآن را در یک ماه رمضان حفظ کرد. تبادکانی ابتدا علوم ظاهری را آموخت و پس از دیدار با زین الدین خوافی به تصوف و عرفان روی آورد و با وی بیعت کرد. تبادکانی از محضر مشایخی همچون بهاءالدین عمر، فخر الدین نورستانی و سعدالدین کاشغری بهره برد. گفتگوی طولانی وی در باره عشق و عقل با سعدالدین کاشغری نشان میدهد که وی عقل را جلوهای از عشق الهی میداند.
تبادکانی از مدرسان علوم نقلی و عقلی هرات بوده و شمس الدین محمد جامی، برادر عبدالرحمان جامی، در حوزه درس او حضور مییافته است. یکی از علما گفته است: مرا مهمی پيش آمد. به خدمت تبادکانی رفتم، به التماس آنكه سفارش من به پادشاه وقت بكند. پيش از آنكه اظهار کنم، كاغذی را از آستين مبارک خود بيرون آورد و به من داد. چون نگاه كردم، آن نوع كه میخواستم نوشته بود. آن را به خدمت پادشاه بردم و مهم من كفايت شد.
از منظر فرهیختگان
سید اصیل الدین واعظ هروی میگوید: کرامات و مقامات او فوق حصر و بیان است.
امیر علیشیر نوایی میگوید: مقتدای زمان خود بود و فضل و كمال از آنچه کسی شرح كند زياده داشت.
محمد غوثی بن حسين شطّاری میگوید: وی از راتبه خواران مائده اَدَّبنی ربّی و از خوشه چينان خرمن و علّمناه من لدنّا علماً بود.
ابراهيم بن جرير میگوید: وی عالم بود به علوم ظاهرى و باطنی. از صغر سن، آثار زهد و تقوا از ايشان ظاهر بود، چنان چه در آن ايام، نماز تهجد و نوافل و سایر عبادات از وی فوت نشده تا به ملازمت حضرت رکن الدین خوافی رسید.
عروج ملکوتی
تاریخ وفات او به طور دقیق معلوم نیست. برخی منابع وفات او را در سال ۸۹۱ قمری و برخی دیگر در ۸۶۴ قمری نوشتهاند. آرامگاه تبادکانی در گازرگاه هرات، در جوار مقبره خواجه عبدالله انصاری است.