به نام آفریننده عشق
اﯾﻦ مقاله ﺑﻪ آﯾﺎتی در ﻗﺮآن کرﯾﻢ می‌پردازد که ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺻﺮﯾﺢ ﯾﺎ ﺿﻤنی درﺑﺎره ﺣﻀﺮت زﻫﺮا (س) و اﻫﻞ ﺑﯿﺖ (ع) ﻧﺎزل ﺷﺪهاﻧﺪ. ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ اینکه ﻧﺎم «ﻓﺎﻃﻤﻪ» ﯾﺎ «اﻫﻞ ﺑﯿﺖ» در آﯾﺎت ﻣﺤﺪودی از قرآن آﻣﺪه است، شناسایی اﯾﻦ آﯾﺎت ﺑﺮ پاﯾﻪ ﺷﺄن ﻧﺰول، ﺗﻔﺴﯿﺮ روایی و ﻣﺼﺎدﯾﻖ ﻣﻌﺘﺒﺮ اﺳﺖ. در اﯾﻦ نوشته، آﯾﺎت ﺻﺮﯾﺢ، آﯾﺎت ﻧﺎﻇﺮ ﺑﻪ ﺣﻀﺮت زﻫﺮا (س) و آﯾﺎت ﺗﻔﺴﯿﺮﺷﺪه ﺑﺮ اﻫﻞ ﺑﯿﺖ (ع) در ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻓﺮﯾﻘﯿﻦ، ﺑﺎ ذکر ﻣﺘﻦ، ﺷﺄن ﻧﺰول و ﻣﻨﺎﺑﻊ، ﻓﻬﺮﺳﺖ ﺷﺪهاﻧﺪ. ﺗﻌﺪاد دﻗﯿﻖ اﯾﻦ آﯾﺎت ﺑﺴﺘﻪ ﺑﻪ روش ﺗﺪوﯾﻦ، از ۳۰ ﺗﺎ ۱۳۵ آﯾﻪ در ۶۷ ﺳﻮره گزارش ﺷﺪه اﺳت.
مقام حضرت زهرا (س) از منظر قرآن
ﻗﺮآن کرﯾﻢ ﻣﺴﺘﻘﯿﻤﺎ ﻧﺎم‌های ﻓﺎﻃﻤﻪ، علی، ﺣﺴﻦ و ﺣﺴﯿﻦ (علیهم السلام) را ﻧﺒﺮده اﺳﺖ؛ ﺑﺎ اﯾﻦ ﺣﺎل، ﺑﺨﺶ مهمی از آﯾﺎت قرآن، ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺻﺮﯾﺢ ﯾﺎ ﺿﻤنی، درﺑﺎره ﺣﻀﺮت زﻫﺮا (س) و اﻫﻞ ﺑﯿﺖ (ع) ﻧﺎزل ﺷﺪه ﯾﺎ ﺑﻪ اﯾﺸﺎن ﺗﻔﺴﯿﺮ ﺷﺪهاﻧﺪ. شناسایی اﯾﻦ آﯾﺎت از ﺳﻪ ﻣﺴﯿﺮ اﻧﺠﺎم می‌شود:
۱.آیات صریح: آﯾﺎتی که ﻟﻔﻆ اﻫﻞ ﺑﯿﺖ (ع) ﯾﺎ ﺗﻌﺒﯿﺮﻫﺎی ﻣﺴﺘﻘﯿﻢ در ﺷﺄن اﯾﺸﺎن دارﻧﺪ، ﻣﺎﻧﻨﺪ آﯾﻪ ﺗﻄﻬﯿﺮ (اﺣﺰاب، آیه ۳۳) و آﯾﻪ ﻣﻮدت (ﺷﻮری، آیه ۲۳).
۲. آیات با شان نزول مشخص: آیاتی که رواﯾﺎت ﻓﺮاوان ﺷﯿﻌﻪ و ﺳنی، ﻋﻠﺖ ﻧﺰول آنﻫﺎ را ﺑﻪ اﻫﻞ ﺑﯿﺖ (ع) ﻧﺴﺒﺖ داده‌اﻧﺪ، ﻣﺎﻧﻨﺪ آﯾﻪ ﻣﺒﺎﻫﻠﻪ (آل ﻋﻤﺮان آیه ۶۱) و آﯾﻪ اﻃﻌﺎم (اﻧﺴﺎن آیات ۹-۷).
۳. آیات تفسیر شده بر اهل بیت (ع): آیاتی که ﺑﺎ اﺳﺘﻨﺎد ﺑﻪ رواﯾﺎت، ﺑﺮ اﻫﻞ ﺑﯿﺖ (ع) ﯾﺎ ﯾکی از اﯾﺸﺎن ﺗﻄﺒﯿﻖ ﺷﺪهاﻧﺪ، هر چند ﻇﺎﻫﺮ آﯾﻪ، ﻋﺎم اﺳﺖ.
ﺑﺮ اﺳﺎس گزارش ویکی پدیا، پژوﻫشگران ﺷﯿﻌﻪ و سنی، ﺷﻤﺎر گوناگونی از آﯾﺎت را درﺑﺎره ﺣﻀﺮت زﻫﺮا (س) داﻧﺴﺘﻪاﻧﺪ؛ برخی ۳۰ آﯾﻪ، برخی ۶۰ آﯾﻪ در ۴۱ ﺳﻮره و برخی ۱۳۵ آﯾﻪ از ۶۷ ﺳﻮره. اﯾﻦ اﺧﺘﻼف ناشی از ﺗﻔﺎوت در روش اﻧﺘﺴﺎب آﯾﺎت و ﺗﻔﺴﯿﺮ اﺳﺖ. در اداﻣﻪ، آﯾﺎت ﻣﻬﻢ و ﻣﻌﺘﺒﺮ ﺑﺎ ذکر ﻣﻨﺒﻊ و ﺷﺄن ﻧﺰول آورده ﺷﺪهاﻧﺪ.
در ﺗﺪوﯾﻦ اﯾﻦ ﻓﻬﺮﺳﺖ، از ﺳﻪ ﻣﻌﯿﺎر اﺳﺘﻔﺎده ﺷﺪه اﺳﺖ:
۱. شان نزول: آیاتی که رواﯾﺎت ﻣﺘﻌﺪد ﺷﯿﻌﻪ و سنی درﺑﺎره ﻋﻠﺖ ﻧﺰول آنﻫﺎ گزارش کرده‌اند، ﻣﻼک اصلی ﻗﺮار گرفته‌اند. رواﯾﺎت ﻧﺎﻇﺮ ﺑﻪ ﺷﺄن ﻧﺰول، از ﺻﺤﺎﺑﻪ و اﻫﻞ ﺑﯿﺖ (ع)، در ﻣﻨﺎﺑﻊ حدیثی ﻓﺮﯾﻘﯿﻦ ﻧﻘﻞ ﺷﺪهاﻧﺪ.
۲. ﺗﻔﺴﯿﺮ روایی: آیاتی که در ﺗﻔﺎﺳﯿﺮ روایی ﻣﻌﺘﺒﺮ (ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺗﻔﺴﯿﺮ ﻧﻮراﻟﺜﻘﻠﯿﻦ، ﺑﺮﻫﺎن، ﺻﺎﻓی و اﻟﻤﯿﺰان) ﺑﺮ اﻫﻞ ﺑﯿﺖ (ع) ﺗﻄﺒﯿﻖ ﺷﺪهاﻧﺪ، وارد ﻓﻬﺮﺳﺖ ﺷﺪهاﻧﺪ.
۳. ﻣﺤﺪودﯾﺖ اﻧﺘﺴﺎب: آیاتی که ﺑﻪ ﻃﻮر قطعی در ﺷﺄن اﻫﻞ ﺑﯿﺖ (ع) ﺗﻔﺴﯿﺮ ﻧﺸﺪهاﻧﺪ ﯾﺎ اﺧﺘﻼف ﺟﺪی در ﻣﺼﺪاق آنﻫﺎ وﺟﻮد دارد، ﺑﺎ اﺣﺘﯿﺎط آورده ﺷﺪهاﻧﺪ.
ﺑﺮای ﻫﺮ آﯾﻪ، ﻣﺘﻦ عربی آﯾﻪ، ﺗﺮﺟﻤﻪ و ﺷﺄن ﻧﺰول (در ﺻﻮرت وﺟﻮد رواﯾﺖ ﻣﻌﺘﺒر) گزارش ﺷﺪه اﺳﺖ.
آﯾﺎت ﺻﺮﯾﺢ در ﺷﺄن اﻫﻞ ﺑﯿﺖ (ع): ﺗﻄﻬﯿﺮ، ﻣﻮدّت و ﻣﺒﺎﻫﻠﻪ
۱. آﯾﻪ ﺗﻄﻬﯿﺮ (اﺣﺰاب / ۳۳): «إِﻧَّﻤَﺎ ﻳُﺮِﻳﺪ ُاﻟﻠَّﻪ ُﻟِﻴُﺬْﻫِﺐ َﻋَﻨْﻜُﻢ ُاﻟﺮِّﺟْﺲ َأَﻫْﻞ َاﻟْﺒَﻴْﺖ ِوَﻳُﻄَﻬِّﺮَﻛُﻢ ْﺗَﻄْﻬِﻴﺮًا» ﺗﺮﺟﻤﻪ: ﺧﺪا ﻓﻘﻂ میﺧﻮاﻫﺪ آﻟﻮدگی را از ﺷﻤﺎ ﺧﺎﻧﺪان پیامبر(ص) ﺑﺰداﯾﺪ و ﺷﻤﺎ را پاک و پاکیزه گرداند.
اﯾﻦ آﯾﻪ، ﺻﺮﯾﺢ ﺗﺮﯾﻦ آﯾﻪ درﺑﺎره اﻫﻞ ﺑﯿﺖ (ع) اﺳﺖ. ﻃﺒﻖ ﻧﻘﻞ ﻣﻨﺎﺑﻊ ﺷﯿﻌﻪ و سنی، این آیه در ﺧﺎﻧﻪ امّ ﺳﻠﻤﻪ ﻧﺎزل ﺷﺪ؛ پیاﻣﺒﺮ (ص) پارچه‌ای (کساء) ﺑﺮ ﺧﻮد و علی (ع)، ﻓﺎﻃﻤﻪ (س)، ﺣﺴﻦ (ع) و ﺣﺴﯿﻦ (ع) کشید و ﻓﺮﻣﻮد: «ﺧﺪاﯾﺎ! اﻫﻞ ﺑﯿﺖ ﻣﻦ اﯾﻦ چهار ﻧﻔﺮﻧﺪ. اﯾﻨﺎن را از ﻫﺮ پلیدی پاک گردان.» اکثر ﺗﻔﺎﺳﯿﺮ اﻫﻞ ﺳﻨﺖ و ﻫﻤﻪ ﺗﻔﺎﺳﯿﺮ شیعی، ﺷﺄن ﻧﺰول آﯾﻪ را ﻫﻤﯿﻦ پنج ﺗﻦ می‌دانند؛ از ﺟﻤﻠﻪ ﺛﻌﻠبی، ﻃﺒﺮی، زﻣﺨﺸﺮی، ﻓﺨﺮ رازی، اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻋﺴﻘﻼنی، حاکم ﻧﯿﺸﺎﺑﻮری، ﺳﯿﻮطی و ﺷﻮکانی. ﻋﻼﻣﻪ ﻃﺒﺎﻃﺒﺎیی نیز می‌گوید ﺑﯿﺶ از ﻫﻔﺘﺎد ﺣﺪﯾﺚ ﻓﺮﯾﻘﯿﻦ، ﻣﺼﺪاق اﻫﻞ ﺑﯿﺖ (ع) را ﻫﻤﯿﻦ پنج ﺗﻦ داﻧﺴﺘﻪ و «رﺟﺲ» ﺷﺎﻣﻞ ﻫﺮ پلیدی فکری و عملی اﺳﺖ.
۲. آﯾﻪ ﻣﻮدّت (ﺷﻮری / ۲۳): «ﻗُﻞ ْﻻ َأَﺳْﺄَﻟُﻜُﻢ ْﻋَﻠَﻴْﻪ ِأَﺟْﺮًا إِﻻ َّاﻟْﻤَﻮَدَّة َﻓِﻲ اﻟْﻘُﺮْﺑَﻰ» ﺗﺮﺟﻤﻪ: بگو: ﺑﺮ اﯾﻦ (رﺳﺎﻧﺪن پﯿﺎم) از ﺷﻤﺎ ﻣﺰدی ﻧمیﺧﻮاﻫﻢ، ﺟﺰ دوﺳتی ﺑﺎ ﺧﻮﯾﺸﺎﻧﻢ.
اﯾﻦ آﯾﻪ ﺗﻨﻬﺎ پاداش رﺳﺎﻟﺖ پیامبر(ص) را ﻣﻮدّت ﺧﻮﯾﺸﺎوﻧﺪاﻧﺶ معرفی می‌کند. ﺑﺮ اﺳﺎس رواﯾﺎت ﺷﯿﻌﻪ و سنی از اﺑﻦ ﻋﺒﺎس، وﻗﺘی آﯾﻪ ﻧﺎزل ﺷﺪ پرسیدند: ﺧﻮﯾﺸﺎوﻧﺪانی کﻪ ﻣﻮدّﺗﺸﺎن واﺟﺐ اﺳﺖ کیستند؟ پیامبر(ص) ﻓﺮﻣﻮد: علی، ﻓﺎﻃﻤﻪ، ﺣﺴﻦ و ﺣﺴﯿﻦ (علیهم السلام). زﻣﺨﺸﺮی ﻧﯿﺰ ﺑﻪ ﺻﺮاﺣﺖ اﯾﻦ آﯾﻪ را درﺑﺎره ﻫﻤﯿﻦ چهار ﺗﻦ داﻧﺴﺘﻪ اﺳﺖ. ﻋﻼﻣﻪ ﺣلی نیز در «ﻧﻬﺞ اﻟﺤﻖ» اﯾﻦ آﯾﻪ را چهارمین دﻟﯿﻞ اﻣﺎﻣﺖ حضرت علی (ع) ﺷﻤﺮده است؛ زﯾﺮا وﺟﻮب ﻣﻮدّت ﻣﺴﺘﻠﺰم وﺟﻮب اﻃﺎﻋﺖ اﺳﺖ.
۳. آﯾﻪ ﻣﺒﺎﻫﻠﻪ (آل ﻋﻤﺮان / ۶۱): «ﻓَﻤَﻦ ْﺣَﺎﺟَّﻚ َﻓِﻴﻪ ِﻣِﻦ ْﺑَﻌْﺪ ِﻣَﺎ ﺟَﺎءَك َﻣِﻦ َاﻟْﻌِﻠْﻢ ِﻓَﻘُﻞ ْﺗَﻌَﺎﻟَﻮْا ﻧَﺪْع ُأَﺑْﻨَﺎءَﻧَﺎ وَأَﺑْﻨَﺎءَﻛُﻢ ْوَﻧِﺴَﺎءَﻧَﺎ وَﻧِﺴَﺎءَﻛُﻢ وَأَﻧْﻔُﺴَﻨَﺎ وَأَﻧْﻔُﺴَﻜُﻢ» ﺗﺮﺟﻤﻪ: هرگاه ﺑﻌﺪ از علمی که ﺑﻪ ﺗﻮ رﺳﯿﺪه کسانی ﺑﺎ ﺗﻮ ﺑﻪ ﻣﺤﺎﺟﻪ ﺑﺮﺧﯿﺰﻧﺪ، بگو: ﺑﯿﺎﯾﯿﺪ ﻓﺮزﻧﺪان و زﻧﺎن و ﻧﻔﻮس ﺧﻮد را دﻋﻮت کنیم، ﺷﻤﺎ ﻫﻢ ﻓﺮزﻧﺪان و زﻧﺎن و ﻧﻔﻮس ﺧﻮد را؛ آنگاه ﻣﺒﺎﻫﻠﻪ کنیم و ﻟﻌﻨﺖ ﺧﺪا ﺑﺮ دروغگوﯾﺎن ﺑﺎد.
اﯾﻦ آﯾﻪ درﺑﺎره ﻣﺎﺟﺮای ﻣﺒﺎﻫﻠﻪ پیامبر(ص) ﺑﺎ ﻣﺴﯿﺤﯿﺎن ﻧﺠﺮان ﻧﺎزل ﺷﺪ. ﺑر اﺳﺎس رواﯾﺎت ﻓﺮاوان ﻓﺮﯾﻘﯿﻦ، «أَﺑْﻨَﺎءَﻧَﺎ» ﺣﺴﻦ (ع) و ﺣﺴﯿﻦ (ع)، «ﻧِﺴَﺎءَﻧَﺎ» ﻓﺎﻃﻤﻪ (س) و «أَﻧْﻔُﺴَﻨَﺎ» علی(ع) اﺳﺖ. ﻓﺨﺮ رازی، ﺑﯿﻀﺎوی، ﺳﯿﻮطی، اﺑﻦ کثیرو اﺑﻦ ﻋﻄﯿﻪ ﻧﯿﺰ اﻓﺮاد ﺣﺎﺿﺮ در ﻣﺒﺎﻫﻠﻪ را ﻫﻤﯿﻦ چهار ﺗﻦ داﻧﺴﺘﻪاﻧﺪ. ﻣﺴﯿﺤﯿﺎن وقتی دﯾﺪﻧﺪ که پیامبر (ص) ﺑﺎ ﻋﺰﯾﺰﺗﺮﯾﻦ افراد ﺧﺎﻧﻮاده‌اش آﻣﺪه است، ﯾﻘﯿﻦ کردند از ﻣﺒﺎﻫﻠﻪ ﺳﻼﻣﺖ ﻧﺨﻮاﻫﻨﺪ ﻣﺎﻧﺪ.
آﯾﺎت ﻧﺎﻇﺮ ﺑﻪ ﺣﻀﺮت زﻫﺮا (س)
۱. آﯾﻪ اﻃﻌﺎم (اﻧﺴﺎن / آﯾﺎت ۹ – ۷): «وَﻳُﻄْﻌِﻤُﻮن َاﻟﻄَّﻌَﺎم َﻋَﻠَﻰ ﺣُﺒِّﻪ ِﻣِﺴْﻜِﻴﻨًﺎ وَﻳَﺘِﻴﻤًﺎ وَأَﺳِﻴﺮًا؛ إِﻧَّﻤَﺎ ﻧُﻄْﻌِﻤُﻜُﻢ ْﻟِﻮَﺟْﻪ ِاﻟﻠَّﻪ ِﻻ َﻧُﺮِﻳﺪ ُﻣِﻨْﻜُﻢ ْﺟَﺰَاء ًوَﻻ ﺷُﻜُﻮرًا»
ﺷﺄن ﻧﺰول اﯾﻦ آﯾﺎت ﺑﻪ ﻣﺎﺟﺮای ﺑﯿﻤﺎری اﻣﺎم ﺣﺴﻦ (ع) و اﻣﺎم ﺣﺴﯿﻦ (ع) بازمی‌گردد. پیامبر(ص) ﺑﻪ ﻋﯿﺎدت آﻧﺎن رﻓﺖ و علی (ع)، ﻓﺎﻃﻤﻪ (س) و ﻓﻀّﻪ ﻧﺬر کردند که اگر دو اﻣﺎم ﺑﻬﺒﻮد ﯾﺎﺑﻨﺪ، ﺳﻪ روز روزه بگیرند. در ﺳﻪ روز پیاپی، ﻫﺮ ﺑﺎر که ﻏﺬا آﻣﺎده میشد، ﻣﺴکینی، ﯾﺘﯿمی و اﺳﯿﺮی ﺑﻪ ﺗﺮﺗﯿﺐ ﻧﺰد اﯾﺸﺎن می‌آﻣﺪ و ﻫﻤﻪ ﻏﺬای ﺧﻮد را ﺑﻪ او می‌دادﻧﺪ و ﺧﻮد ﺗﻨﻬﺎ ﺑﺎ آب اﻓﻄﺎر می‌کردند. در روز چهارم، ﺟﺒﺮﺋﯿﻞ ﻧﺎزل ﺷﺪ و ﺳﻮره اﻧﺴﺎن را آورد (ﺷﺄن ﻧﺰول ﺳﻮره دﻫﺮ (اﻻﻧﺴﺎن)). ﺑﺮ اﺳﺎس گزارش ویکی پدیا، ﺗﻤﺎم ﺗﻔﺎﺳﯿﺮ ﺷﯿﻌﻪ و اکثر ﺗﻔﺎﺳﯿﺮ سنی، ﺷﺄن ﻧﺰول آﯾﻪ اﻃﻌﺎم و بلکه ﺗﻤﺎم ﺳﻮره اﻧﺴﺎن را در وﺻﻒ ﻋلی، ﻓﺎﻃﻤﻪ، ﺣﺴﻦ و ﺣﺴﯿﻦ (علیهم السلام) می‌داﻧﻨﺪ.
۲. آﯾﺎت ﻧﻮر (سوره ﻧﻮر ۳۶ – ۳۵): «اﻟﻠَّﻪ ُﻧُﻮر ُاﻟﺴَّﻤَﺎوَات ِوَاﻷَْرْض ِﻣَﺜَﻞ ُﻧُﻮرِه ِﻛَﻤِﺸْﻜَﺎة ٍﻓِﻴﻬَﺎ ﻣِﺼْﺒَﺎح…ٌ ﻓِﻲ ﺑُﻴُﻮت ٍأَذِن َاﻟﻠَّﻪ ُأَن ْﺗُﺮْﻓَﻊ َوَﻳُﺬْﻛَﺮ َﻓِﻴﻬَﺎ اﺳْﻤُﻪُ»
در ﺗﻔﺴﯿﺮ اﻟﻤﯿﺰان، اﺣﺎدﯾثی رواﯾﺖ ﺷﺪه است که ﻣﺼﺪاق اﯾﻦ آﯾﺎت را اﻫﻞ ﺑﯿﺖ پیامبر (ص) می‌داﻧﺪ و «ﻣِﺸْﻜَﺎة» (چراﻏﺪان) را ﺣﻀﺮت ﻓﺎﻃﻤﻪ زﻫﺮا (س) ﻣﻌﺮفی می‌کند. اﺑﻦ ﻣَﻐﺎزِلی در «ﻣﻨﺎﻗﺐ» ﺣﺪﯾثی از اﻣﺎم موسی کاﻇﻢ (ع) ﻧﻘﻞ می‌کند که ﻣﺮاد از «ﻣِﺸْﻜَﺎة» و «ﻛَﻮْﻛَﺐ ٌدُرِّيٌّ» ﻓﺎﻃﻤﻪ زﻫﺮا (س) اﺳﺖ. ﻣﻨﻈﻮر از «ﺑُﻴُﻮت» در آﯾﻪ ۳۶ ﻧﯿﺰ ﺑﯿﺖ اﻧﺒﯿﺎ اﺳﺖ که ﺑﯿﺖ ﻋلی (ع) و ﻓﺎﻃﻤﻪ (س) ﯾکی از آنﻫﺎﺳﺖ.
۳. سوره کوثر: «إِﻧَّﺎ أَﻋْﻄَﻴْﻨَﺎك َاﻟْﻜَﻮْﺛَﺮَ؛ ﻓَﺼَﻞ ِّﻟِﺮَﺑِّﻚ َوَاﻧْﺤَﺮْ؛ إِن َّﺷَﺎﻧِﺌَﻚ َﻫُﻮ َاﻷَْﺑْﺘَر»
ﻣﺸﻬﻮرﺗﺮﯾﻦ ﺳﻮره‌ای کﻪ ﺑﻪ ﺣﻀﺮت زﻫﺮا (س) اﺧﺘﺼﺎص دارد، ﺳﻮره کوثر اﺳﺖ. ﺷﺄن ﻧﺰول آن ﺑﻪ اﯾﻦ ﺻﻮرت گزارش ﺷﺪه است که پس از درگذشت ﻓﺮزﻧﺪان پسر پیامبر (ص)، ﻣﺸﺮکان ﺑﻪ ﺗﻤﺴﺨﺮ می‌پرداختند کﻪ ﻧﺴﻞ پیامبر (ص) ﻣﻨﻘﻄﻊ ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ. پس از وﻻدت ﺣﻀﺮت زﻫﺮا (س)، ﺧﺪاوﻧﺪ ﺑﺎ ﻧﺰول اﯾﻦ ﺳﻮره، ﺧﻂ ﺑﻄﻼنی ﺑﺮ اﯾﻦ تفکر جاهلی کشید. ﻋﻼﻣﻪ ﻃﺒﺎﻃﺒﺎیی در اﻟﻤﯿﺰان می‌گوید که اﯾﻦ ﺳﻮره دﻻﻟﺖ ﺑﺮ ﻓﺎﻃﻤﻪ (س) و ﻓﺮزﻧﺪان او دارد و کثرت ﻧﺴﻞ پیامبر (ص) از ﻃﺮﯾﻖ ﻓﺎﻃﻤﻪ زﻫﺮا (س) اﺳﺖ. ﺑﺴﯿﺎری از ﻋﻠﻤﺎی ﺷﯿﻌﻪ، ﻣﺼﺪاق کوثر را ﺣﻀﺮت ﻓﺎﻃﻤﻪ (س) داﻧﺴﺘﻪاﻧﺪ؛ زﯾﺮا ﻧﺴﻞ پیامبر (ص) از دﺧﺘﺮش ﻓﺎﻃﻤﻪ اداﻣﻪ پیدا کرد.
آﯾﺎت ﺗﻔﺴﯿﺮﺷﺪه ﺑﺮ اﻫﻞ ﺑﯿﺖ (ع) در ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻓﺮﯾﻘﯿﻦ
۱. آﯾﻪ ﺗﺒﻠﯿﻎ (ﻣﺎﺋﺪه / ۶۷): «ﻳَﺎ أَﻳُّﻬَﺎ اﻟﺮَّﺳُﻮل ُﺑَﻠِّﻎ ْﻣَﺎ أُﻧْﺰِل َإِﻟَﻴْﻚ َﻣِﻦ ْرَﺑِّﻚ…َ»
ﺑﻪ اﻋﺘﻘﺎد ﺷﯿﻌﯿﺎن و برخی از اﻫﻞ ﺳﻨﺖ، اﯾﻦ آﯾﻪ در ﺣﺠﺔاﻟﻮداع و کمی ﻗﺒﻞ از ۱۸ ذیاﻟﺤﺠﻪ ﺳﺎل ۱۰ ﻫﺠﺮی ﻧﺎزل ﺷﺪ. در رواﯾﺎت اﻫﻞ ﺑﯿﺖ (ع)، ﺑﺪون اﺳﺘﺜﻨﺎ، آن اﺑﻼغ ﻣﻬﻢ، وﻻﯾﺖ حضرت علی (ع) ﻣﻌﺮفی ﺷﺪه اﺳﺖ و رواﯾﺎت اﻫﻞ ﺳﻨﺖ ﻧﯿﺰ ﺑﻪ ﻧﻘﻞ از ﺻﺤﺎﺑﻪ، ﻣﺎﻧﻨﺪ اﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد، اﺑﻦ ﻋﺒﺎس و اﺑﻮﺳﻌﯿﺪ ﺧُﺪری ﻫﻤﯿﻦ را ﺗﺄﯾﯿﺪ می‌کنند.
۲. آﯾﻪ اکمال (ﻣﺎﺋﺪه / ۳): «اﻟْﻴَﻮْم َأَﻛْﻤَﻠْﺖ ُﻟَﻜُﻢ ْدِﻳﻨَﻜُﻢ ْوَأَﺗْﻤَﻤْﺖ ُﻋَﻠَﻴْﻜُﻢ ْﻧِﻌْﻤَﺘِﻲ…»
ﺷﯿﻌﯿﺎن ﺑﺮ اﯾﻦ ﺑﺎورﻧﺪ که اﯾﻦ آﯾﻪ درﺑﺎره واﻗﻌﻪ ﻏﺪﯾﺮ ﻧﺎزل ﺷﺪه و ﻣﻨﻈﻮر از کامل شدن دﯾﻦ، اﻋﻼم وﻻﯾﺖ و ﺧﻼﻓﺖ ﻋﻠی ﺑﻦ ابیﻃﺎﻟﺐ (ع) اﺳﺖ. علامه اﻣﯿنی در «اﻟﻐﺪﯾﺮ» و ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ در «ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار» ﺷﻮاﻫﺪ ﺑﺴﯿﺎری از کتاب‌های اﻫﻞ ﺳﻨﺖ در ﺗﺄﯾﯿﺪ اﯾﻦ ﻧﺰول آورده‌اﻧﺪ.
۳. آﯾﻪ وﻻﯾﺖ (ﻣﺎﺋﺪه / ۵۵): «إِﻧَّﻤَﺎ وَﻟِﻴُّﻜُﻢ ُاﻟﻠَّﻪ ُوَرَﺳُﻮﻟُﻪ ُوَاﻟَّﺬِﻳﻦ َآﻣَﻨُﻮا… وَﻫُﻢ ْرَاﻛِﻌُﻮنَ»
ﺑﺮ اﺳﺎس رواﯾﺎت ﻓﺮاوان، ﻣﻨﻈﻮر از «اﻟَّﺬِﻳﻦ َآﻣَﻨُﻮا… وَﻫُﻢ ْرَاﻛِﻌُﻮنَ» ﺣﻀﺮت علی (ع) اﺳﺖ که در ﺣﺎل رکوع ﻧﻤﺎز، انگشتر ﺧﻮد را ﺑﻪ ﺳﺎﺋﻞ ﺑﺨﺸﯿﺪ.
۴. آﯾﻪ ﺻﺎدﻗﯿﻦ (ﺗﻮﺑﻪ / ۱۱۹): «ﻳَﺎ أَﻳُّﻬَﺎ اﻟَّﺬِﻳﻦ َآﻣَﻨُﻮا اﺗَّﻘُﻮا اﻟﻠَّﻪ َوَﻛُﻮﻧُﻮا ﻣَﻊ َاﻟﺼَّﺎدِﻗِﻴﻦَ»
رواﯾﺎت ﻣﺘﻨﻮّع و ﻓﺮاوان ﺷﯿﻌﻪ و ﺳنی، ﺷﺄن ﻧﺰول اﯾﻦ آﯾﻪ را اوﺻﯿﺎی ﻣﻌﺼﻮم پیامبر (ص) و کﺎﻣﻞﺗﺮﯾﻦِ ﺻﺎدﻗﺎن، یعنی اﻫﻞ ﺑﯿﺖ (ع) می‌داﻧﻨﺪ.
۵. آﯾﻪ اﻧﺬار (ﺷﻌﺮاء / ۲۱۴): «وَأَﻧْﺬِر ْﻋَﺸِﻴﺮَﺗَﻚ َاﻷَْﻗْﺮَﺑِﻴﻦَ»
اﯾﻦ آﯾﻪ ﻓﺮﻣﺎن ﺧﺪاوﻧﺪ ﺑﻪ پیامبر (ص) در آﻏﺎز دﻋﻮت علنی در ﺳﺎل چهارم ﺑﻌﺜﺖ اﺳﺖ. پس از ﻧﺰول آن، ﻣﺎﺟﺮای ﻣﻌﺮوف «ﯾﻮم اﻟﺪار» رخ داد. در آن ﻣﺠﻠﺲ، پیامبر (ص)، علی (ع) را وصی و ﺟﺎﻧﺸﯿﻦ ﺧﻮد معرفی کرد؛ که این مورد، ﻧﺨﺴﺘﯿﻦ ﻧﺺ ﺑﺮای اﺛﺒﺎت اﻣﺎﻣﺖ اﻣﯿﺮﻣﺆﻣﻨﺎن (ع) است.
۶. آیه اولی الامر (ﻧﺴﺎء / ۵۹): «أَﻃِﻴﻌُﻮا اﻟﻠَّﻪ َوَأَﻃِﻴﻌُﻮا اﻟﺮَّﺳُﻮل َوَأُوﻟِﻲ اﻷَْﻣْﺮ ِﻣِﻨْﻜُﻢْ»
ﺑﺮ اﺳﺎس رواﯾﺎت ﻓﺮاوان ﺷﯿﻌﻪ، ﻣﻨﻈﻮر از «أُوﻟِﻲ اﻷَْﻣْﺮِ» اﺋﻤﻪ ﻣﻌﺼﻮم (ع) از ﺧﺎﻧﺪان پیامبر(ص) ﻫﺴﺘﻨﺪ کﻪ اﻃﺎﻋﺖ از آﻧﺎن، ﻫﻢرﺗﺒﻪ اﻃﺎﻋﺖ از ﺧﺪا و پیامبر (ص) معرفی ﺷﺪه اﺳﺖ.
