زندگینامه ممشاد دینوری

به نام آفریننده عشق

ممشاد «علو» دینوری (درگذشت ۲۹۹ قمری)، از مشایخ بزرگ و برجسته‌ بغداد و از عارفان و زاهدان قرن سوم بود.

ویژگی ها

اطلاع دقیقی از زمان تولد و درگذشت ممشاد دینوری در دست نیست. وی از مریدان جنید بغدادی بوده و از معدود کسانی که می توانستند روایات مربوط به اهل طریقت را منتشر کنند. او در دوران مقتدر عباسی می زیسته و در تصوف جایگاه ویژه‌ای دارد و در شجره نامه سلسله خلافت و روایت کبرویه از او یاد شده است. حافظ سلفی اصفهانی تبار معنوی او را از طریق ابی سنان به ابوتراب نخشبی رسانده‌ است. همچنین ظاهرا وی پیر و مرشدِ «ابواسحاق شامی» نیز بوده است.

یکی از طرق انتساب شیخ شهاب‌الدین ابوحفص سهروردی به جنید، از طریق ممشاد است که این سلسله انتساب نیز از طریق جنید، در نهایت، به امام رضا (ع) می‌رسد. علاوه بر این‌ها، وی در شجره‌نامۀ سلسله نعمت‌اللهیه هم حضور دارد و بنابر قولی، خواجه اسحاق چشتی، مؤسس طریقت چشتیه، مرید ممشاد بوده و از او خرقه گرفته است. حکایت کرده‌اند که وی در جمع سماع صوفیان حاضر شد و قوالان خاموش شدند و او به آنان گفت که هیچ‌ یک از ملاهی دنیا وی را به خود مشغول نمی‌کند.

عطار نیشابوری در تذکرة الاولیاء می‌گوید: آن ستوده رجال، آن ربوده جلال، آن صاحب دولت زمانه، آن عالی همت یگانه، آن مجرد شده از کینه‌وری، شیخ وقت ممشاد دینوری؛ پیر عهد بود و یگانه روزگار و ستوده بهمه کمالی و برگزیده به همه خصالی و در ریاضت و خدمت و مشاهدت و حرمت آیتی بود و پیوسته در خانقاه بسته داشتی چون مسافر بدر خانقاه رسیدی او در پس درآمدی و گفتی مسافری یا مقیم اگر مقیمی درآی و اگر مسافری این خانقاه جای تو نیست که روزی چند بباشی و ما با تو خوی کنیم آنگاه بروی و ما را در فراق تو طاقت نبود.

جامی در نفحات‌الانس او را از «مشایخِ عراق» می‌داند که کلامش حجاب میان مرید و حق را می‌درید. شهرت اصلی او به «علو» (بلندی همت) بود. گفته‌اند که او چنان در مشاهده‌ی حق مستغرق بود که «دنیا و مافیها» نزد او هیچ ارزشی نداشت و همتِ او پیوسته در ساحت قدس الهی سیر می‌کرد. مشهور است که ممشادِ دینوری دارای «فراستِ ایمانی» بسیار قوی بود. حکایت کرده‌اند که هیچ مریدی نمی‌توانست با نیت ناخالص یا حدیث نفس در نزد او حاضر شود. او به مجردِ دیدن مرید، آنچه در باطن او می‌گذشت را بازگو می‌کرد. این «کرامت دیدن باطن» باعث می‌شد مریدان در حضور او به شدت مراقب احوال قلبی خود باشند.

عروج ملکوتی

ممشاد در سال ۲۹۹ قمری درگذشت.