بایگانی برچسب برای: عاشقان خدا

به نام آفریننده عشق

ابوجعفر محمد بن علی الهادی (ع) (۲۳۶ یا ۲۳۸ – ۲۵۲ قمری)، معروف به امام زاده سید محمد و سبع الدجیل (شیر مردِ منطقه دجیل)، فرزند ارشد امام هادی (ع) و برادر امام حسن عسکری (ع) است.

ویژگی ها

برخی مورخان و رجالیون تاریخ تولد این امام زاده را به سال ۲۳۶ یا ۲۳۸ قمری نوشته‌اند. سید محمد مشهور به «سبع‌الدجیل» (شیر مردِ منطقه دجیل) است و جایگاه معنوی بسیار بالایی در میان شیعیان دارد. او در یاری پدر برای احیای سنت پیامبر اکرم (ص) نقشی برجسته داشت. معروف‌ترین و شناخته شده‌ترین کنیه‌اش «ابوجعفر» و لقب مشهورش «سَبْعُ الدجیل» می‌باشد. علت اشتهارش به این لقب آن است که مزارش در منطقه دجیل قرار گرفته و روح مطهرش فریادرس بی‌پناهان می‌باشد؛ چنان‌ که ادیبی گفته است: «ای ملجا افراد بی پناه! اگر مظلومی از دست اشرار نزد شما آمد، ناامیدش نمی‌کنی و حقش را از ستمگر می‌گیری و هر مستبد خودخواه را بر جای خود می‌نشانی.»  سخنور دیگری می‌گوید: «از صلابت این شیر دجیل تمام بیابان‌های تهامه و نجد (در شبه جزیره) در هراسند.»

مقام سید محمد از اینجا دانسته می‌شود که امام یازدهم در فقدانش گریبان شکافت و در پاسخ کسی که این کار برایش حیرت‌آور بود، فرمود: «حضرت موسی (ع) نیز برای برادرش‌ هارون (ع) گریبان پاره کرد.» علمای بزرگ، عرفا و شخصیت‌های نامی و نیز سایر اهالی سرزمین عراق بر این باورند که حضرت ابوجعفر محمّد صاحب کرامت‌های بسیار است و حتی اهل سنّت و اعراب بادیه و عشایر منطقه بی‌نهایت به او احترام می‌گذارند و پیوسته از اطراف و اکناف برایش نذورات می‌برند و از جلالت قدرش به قدری خوف دارند که هرگز قسم دروغ به او نمی‌خورند و اگر کسی ادعایی داشته باشد و به سید محمد سوگند بخورد، آنچه می‌گوید را باور می‌کنند و معتقدند که او می‌تواند کسی را که به ناحق سوگند یاد کند، به شدت مجازات نماید.

غالبا دعواها و نزاع‌های ناحیه دجیل و حوالی آن با سوگند به مقام این امامزاده، یا کاهش می‌یابد یا به صلح و آرامش مبدّل می‌گردد و بارها دیده شده که اگر بنای قسم خوردن به وی مطرح باشد، آن کس که اموالی را غصب کرده یا دارایی دیگران را به سرقت برده، به صاحب اصلی او باز می‌گرداند و اگر سوگند دروغ یاد کند، دچار بلاها و گرفتاری‌هایی گردیده و مورد خشم و غضب این بزرگوار واقع می‌شود.

علامه سید‌ هادی خراسانی بجستانی‌، از سید حسن آل خوجه و او از خدام آستانه عسکریین (ع) نقل می‌کند: در صحن شریف ابی‌جعفر سید محمد نشسته بودم. متوجه شدم شخصی عرب در حالی که یکی از دست‌هایش را به گردن بسته بود، وارد آستانه شد. نزدیک رفتم و از علت مریضی او سؤال کردم. در جوابم گفت: «سال گذشته، روزی به منزل خواهرم رفتم. دیدم در حیاط، گوسفندی بسته است. خواستم ذبح کنم و بخورم؛ خواهرم اجازه نداد و گفت که این گوسفند نذر سید محمد است. من به حرف او توجه نکردم و آن‌را ذبح کردم. پس از سه روز، آثار شلی در دستم نمایان گشت و روز به‌ روز بدتر شد. من متوجه علت آن نبودم، تا اینکه در این اواخر متوجه عملم شدم. حالا هم پشیمانم و برای شفا به آستانه سید محمد آمدم.» سپس با همراهیان، وارد حرم شد و شروع به گریه و زاری کرد. پس از ساعتی، دیدم دستش را حرکت می‌دهد. سجده شکر به‌ جا آورد و نذر کرد هر سال، گوسفندی بیاورد و به نیت سید محمد ذبح کند.

شجاع‌ الدین موصلی می‌گوید: جلالت شأن و عظمت امام زاده سید محمد چنان است که نمی‌توان به تمامی جنبه‌های کمالاتش پرداخت. محمد حرزالدین می‌گوید: ابوجعفر محمد، جلیل‌القدر و رفیع‌المنزله و نیز عالم عامل به شمار می‌رفت. محمدرضا سیبویه می‌گوید: سید محمد امامزاده‌ای با شرافت و جلالت می‌باشد و شئون معنوی و معرفتی وی در این مجال قابل بیان و احصا نیست. علامه سید محمدمهدی صدر می‌گوید: جناب سید محمد، اگر امامت از شما گذشت، ولی از فضایل شما چیزی کم نمی‌شود و کسی نمی‌تواند رفعت مقام شما را تنزل دهد. همین‌که شما در سنین جوانی از اقران سبقت گرفته‌اید، کفایت می‌کند. شما سینه‌ای آکنده از علوم و مکارم و سرچشمه معارف بودید. همچنین نقل است که برادرش امام عسکری (ع) نسبت او را به خود، همچون‌ نسبت هارون (ع) به حضرت موسی (ع) دانست.

عروج ملکوتی

برخی اعتقاد دارند که سید محمد توسط دولت عباسی مسموم گردید و به شهادت رسید. او به دلیل تاثیر زهر دچار کسالت شدیدی گردید و ناگزیر در حوالی «بلد» از توابع استان صلاح‌ الدین، واقع در ۸۰ کیلومتری بغداد و ۴۰ کیلومتری جنوب سامراء توقف نمود؛ در حالی که وضع وخیمی داشت و سرانجام در اواخر ربیع الثانی ۲۵۲ هجری در ۲۴ سالگی به شهادت رسید. البته عده‌ای نیز گفته‌اند که علت بیماری ایشان، معلوم نیست و نمی‌دانیم آیا خلفای عباسی، ایشان را مسموم کردند یا آن که بیماری و مرگ ایشان طبیعی بود.

به نام آفریننده عشق

ابوالفتح محمد بن محمد بن محمود حافظی بخاری حنفی (۷۴۹ – ۸۲۲ قمری)، معروف به خواجه محمد پارسا، یکی از مشایخ طریقه نقشبندیه در قرن هشتم هجری است.

ویژگی ها

محمد پارسا در سال ۷۴۹ قمری در بخارا به دنیا آمد. خاندان او از علما و بزرگان بخارا بودند. وی ظاهراً دوران کودکی و نوجوانی را در بخارا به تحصیل علوم متداول گذراند و در جوانی به خواجه بهاءالدین نقشبند، مؤسس طریقۀ نقشبندیه، دست ارادت داد و زیر نظر او به ریاضت و مجاهدت پرداخت و نزد وی مقامی بلند یافت. بهاءالدین به‌ سبب منش پارسایانه و شیوۀ زاهدانه‌اش به وی لقب «پارسا» داد. پیش از خواجه محمد نیز عمویش حسام‌الدین یوسف بخاری که از افاضل و علمای بخارا بود، به همراه دوستانش به جمع مریدان بهاءالدین نقشبند پیوسته بود و از مریدان نزدیک او به شمار می‌آمد.

خواجه محمد پارسا در همان هنگامی که نزد بهاءالدین نقشبند به سلوک مشغول بود، پیوسته نزد بابا شیخ مبارک بخاری، از اصحاب امیر حمزه نیز می‌رفت و با او مصاحبت داشت. وی همچنین با مولانا عارف دیگ‌کرانی نیز دیدار داشت و نزد او نیز بسیار بلندمرتبه بود، چندان‌ که دیگ‌کرانی در هنگام مرگ، با تأکید، خلافت وی را به بهاءالدین نقشبند توصیه کرد. وی بیشتر عمر خود را در بخارا به سر آورد و جز مسافرت‌های کوتاهی که به مناطق اطراف بخارا داشت، در نوبت دومی که بهاءالدین نقشبند به سفر حج می‌رفت، او را همراهی کرد.

محمد پارسا دو بار به زیارت خانه خدا رفت: بار اول در ملازمت بهاءالدین نقشبند و بار دوم در محرم سال ۸۲۲ قمری. در سفر اخیر که از نسف، ترمذ، بلخ و هرات گذشت وقتی به ولایت جام رسید پدر عبدالرحمن جامی به همراه عده‌ای به دیدار او رفتند. جامی در آن وقت پنج ساله بوده و خواجه پارسا به التفات کرده‌ است. عبدالرحمان در این باره می‌گوید: «امروز از آن شصت سال است. هنوز صفای طلعت منور ایشان در چشم من است و لذت دیدار مبارک ایشان در دل من.»

میان خواجه محمد پارسا و علاءالدین محمد عطار، خلیفۀ نخست بهاءالدین نقشبند، دوستی دیرینه و عمیقی وجود داشت و علاءالدین پیوسته از او با احترام یاد می‌کرد. پس از درگذشت خواجه بهاءالدین نقشبند، با آنکه خواجه پارسا خلیفه دوم او بود، اما از روی احترام و به جهت بزرگداشت شأن علاءالدین عطار، همانند دیگران با او بیعت کرد. وی همچنین برخی از اقوال علاءالدین را گردآوری نمود و در پی آن بود که آن‌ها را به کتابی که دربارۀ احوال و اقوال بهاءالدین نقشبند نوشته بود، ملحق کند، اما موفق به انجام‌ این کار نشد. پارسا به‌ رغم جایگاه طریقتی خود، ظاهراً گرایش چندانی به تربیت مریدان و اشتغال به امور آنان نداشت و پرداختن به فعالیت‌های علمی و تألیف کتاب را با طبیعت خود سازگارتر می‌یافت.

محمد پارسا در روزگار خود و پس از آن نزد اهل علم و تصوف از احترام فراوانی برخوردار بود، چنان‌ که عبدالرزاق کرمانی در «تذکره در مناقب شاه ‌نعمت‌الله ولی» به‌ رغم اختلاف‌های موجود میان نعمت‌اللهیه و نقشبندیه، از پارسا در کنار بزرگانی چون سعدالدین کاشغری و زین‌الدین خوافی به عنوان «کاملان» عهد خویش یاد کرده است. خواجه عبیدالله احرار نیز ضمن ستایش مقام معنوی و علمی خواجه پارسا، مطالعۀ مداوم “قدسیه” او را برای مریدان خود ضروری دانسته است. ظاهرا محمد پارسا در مورد آثار ابن عربی گفته است: «فصوص، جان است و فتوحات، دل. هرکه فصوص را نیک می‌داند وی را داعیه متابعت حضرت رسول (ص) قوی می‌گردد.»

مریدان و اطرافیان پارسا، بارها شاهد اجابت دعاهایشان به واسطهٔ خواجه پارسا بوده‌اند. گفته می‌شود که او با دعا، گره از کار فروبستگان می‌گشود و در موارد بسیاری، حاجات کسانی که به او توسل جسته بودند، برآورده می‌شد. گفته می‌شود خواجه بهاءالدین نقشبند، مقام معنوی خواجه پارسا را پیش‌بینی کرده و او را «یگانهٔ روزگار» خوانده بود.

نقل است که خواجه پارسا در سفری به شیراز، با حافظ دیدار داشته است. حافظ در وصف او سروده است:

بویِ جویِ مولیان آید همی    یادِ یارِ مهربان آید همی

از منظر فرهیختگان

عبدالرحمن جامی می‌گوید: «خواجه محمد پارسا، آن عارف کامل و آن محدث زاهد، که در علم و عمل و سلوک، یگانهٔ زمان خویش بود. سخنانش چون آب حیات، دل‌های پژمرده را زنده می‌کرد.

شاه محمود می‌گوید: خواجه پارسا، «عارفِ اسرار» و «بحرِ حقایق»است و سخنان او «میراث انبیاء» است.

عمادالدین نسفی می‌گوید: او مردی بود که علم لدنّی به او عطا شده بود و هر که در محضر او حاضر می‌شد، از علم و عرفان او بهره‌مند می‌گردید.

آثار

• فصل الخطاب
• رساله قدسیه
•  انیس‌ الطالبین و عُدة‌ السالکین
• تحفة‌ السالکین
• شرح فصوص الحکم
• تفسیر بر سوره‌های دو جزء ملک و نبا به زبان فارسی

عروج ملکوتی

محمد پارسا در جریان سفر دوم خود به مکه بیمار شد و پس از برگزاری مراسم حج، در ۲۴ ذیحجه ۸۲۲ قمری در ۷۳ سالگی در مدینه درگذشت و در قبرستان بقیع دفن شد.

به نام آفریننده عشق

شیخ احمد بن حسین المرصفی (درگذشت ۱۱۸۰ قمری)، یکی از عارفان برجستهٔ قرن دوازدهم هجری قمری در مصر و از شاگردان برجستهٔ شیخ مصطفی بکری بود.

ویژگی ها

شاگردانش می‌گویند: «هرگاه شیخ نماز می‌خواند، هالهٔ نورانی او را فرا می‌گرفت و زمزمهٔ اذکارش، دل‌های خفته را بیدار می‌ساخت.» گزارش شده است که او به توانایی مکاشفهٔ احوال باطنی افراد دست یافته بود و بسیاری از مریدانش برای حل مشکلات روحی و معنوی به او مراجعه می‌کردند.

مانند بسیاری از اولیا، دعای مرصفی نیز بسیار مستجاب می‌شد. در روزگار قحطی و تنگدستی در مصر، مردم به او پناه می‌بردند. در یکی از موارد، پس از دعای خالصانهٔ او، باران رحمت الهی سرازیر شد و خشکسالی پایان یافت. در التذکرة المرصفیة آمده است: «پس از دعای شیخ، آسمان گشوده شد و چشمه‌های رحمت باریدن گرفت.»

از منظر فرهیختگان

شیخ مصطفی بکری می‌گوید: احمد مرصفی، دریایی در معارف و سلوک بود؛ و هر کس بخواهد تجلی حق را در صورتی بشری ببیند، باید به او بنگرد.

شیخ محمد امین کردی می‌گوید: شیخ احمد مرصفی، نشانه‌ای از نشانه‌های خداوند در زمین بود؛ و من وقتی در محضر او حاضر می‌شدم، احساس می‌کردم در محضر قدس هستم.

عروج ملکوتی

احمد مرصفی در سال ۱۱۸۰ قمری در مصر درگذشت.

به نام آفریننده عشق

مصطفی بن کمال الدین بن علی صدّیقی بکری (۱۰۹۹ – ۱۱۶۲ قمری)، ملقب به قطب‌الدین و ابوالمواهب، عالم و عارف حنفی و بنیان‌گذار فرقه بکریّه در طریقت خلوتیّه است.

ویژگی ها

بکری در ذی القعده ۱۰۹۹ قمری در دمشق به دنیا آمد. وی در کودکی یتیم شد و عمویش سرپرستی او را به عهده گرفت. جدش بدرالدین بکری از خاندان مشهور بکریه است. استادان او در فقه و تصوّف عبارت بودند از: عبدالغنی بن اسماعیل نابلسی، شیخ ابوالمواهب محمد حنبلیو محمد بن بَدیری دِمیاطی. او در سفری که به بیت المقدس کرد، وارد طریقت خلوتیه شد و پس از مرگ مرشدش، عبداللطیف بن حسام الدین حلبی خلوتی، جانشین او گردید. بکری در بیت المقدس کتاب دعایی به نام “اَلفَتحُ القُدسی و الکَشفُ الاِنسی” نوشت که مریدانش آن را در پایان شب می‌خواندند.

بکری چندین بار به بیت المقدس سفر کرد و گزارشی درباره یکی از سفرهایش به نام “الخَمْرَةُ المَحسیِةُ (الحَسیة) فی الرَحلَةِ القُدْسیة” نوشت. وی همچنین برای تبلیغ طریقت خلوتیه، به مصر و شام و حلب و بغداد و قسطنطنیه و حجاز سفر کرد. فرزند بکری، ابوالفتوح محمد که صوفی، شاعر و نویسنده بود، کتابی به نام “تَلخیصات البکریة فی ترجمة خلاصة البکریة” در شرح حال پدرش نوشته است.

شیخ در جوانی چندین بار سفر حج و زیارت کرد و در سیاحت خود – که بعدها در رسالهٔ السیاحة الشرقیة ثبت کرد – تجربیاتی از مکاشفات غیبی داشت. نوشته است که در مدینه‌ منوره، در حال ذکر در کنار روضهٔ پیامبر (ص) حالت فنا بر او دست داد و گفت: «به ناگاه حسّ خاک از میان برخاست و جز نور محمدی ندیدم.» در تذکره‌های شاگردان آمده است که هرگاه کسی با اخلاص از او دعایی می‌خواست، اجابت نزدیک بود. به ویژه در زمان قحطی دمشق، مردم به نزد او آمدند؛ او دو رکعت نماز خواند و گفت: «اللهم اسق عبادک…» و همان روز باران نازل شد. پس مردم او را «مستجاب‌الدعوه اهل شام» خواندند.

در طبقات البکریة آمده است: «هرگاه شیخ ذکر را آغاز می‌کرد، سکینه نازل می‌شد و دل‌ها در حضور حق می‌گداخت.» عارف مصری «احمد بن حسین المرصافی» گفته است: «دیدم چگونه حضورش، غفلت را از صد دل برمی‌دارد، گویی با نفسش جان‌ها را پاک می‌کرد.» از جمله شاگردانش، شیخ محمد الخلوتی می‌گوید: «هرگاه در مجلس بر ما می‌نگریست، گویا درون ما را می‌خوانَد؛ بدون گفت‌وگو می‌دانست که در کدام مرحلهٔ سلوکیم.» بکری خود در یکی از نامه‌هایش نوشت: «قلبِ سالک همچون آینه است و من اگر بر آن بنگرم، آنچه را در آن است می‌بینم؛ پس نصیحت را به مقدار آن بازمی‌گردانم.»

در زمان اقامت او در مصر، برخی فقها که ابتدا به تصوف سخت‌گیر بودند، پس از مجالس وعظ و بحثش تغییر دیدگاه دادند. در تذکره‌ها آمده است: «عقلی‌ترین بیان از حقیقت عرفان را از زبان مصطفی بکری شنیدیم، که محبت را به علم آمیخت.»‌ او را “العارف العالِم” می‌خواندند؛ یعنی عارفی که علم داشت و عالمِ وارسته‌ای که عارف بود. عبداللطیف خلوتی می‌گوید: استاد من، شیخ مصطفی البکری، که خداوند از او خشنود باد، روایت کرد که روزی نام خدای تعالی را که با خط درشت و برجسته بر دیواری نوشته شده بود، دید. مدت زیادی به آن خیره شد و غرق در عظمت آن نام شد تا اینکه از هوش رفت و به زمین افتاد. پس از مدت کوتاهی از خواب بیدار شد. گویی جام‌هایی از شراب معرفت به او نوشانده شده بود.

از منظر فرهیختگان

شیخ عبدالرحمن العیدروس می‌گوید: او از واصلان است؛ مراحل را با تجلی الهی می‌پیماید و میان شریعت و حقیقت جمع کرده است.

محمد مرتضی الزبیدی می‌گوید: شیخ مصطفی بکری فقیهی عارف بود، با حالات شگفت در کشف و هدایت مریدان.

آثار

•  الذخیرة الماحیة لِلاثام فی الصلاة علی خَیر الاَنام فی سائر الایام
•  المَوردِ العَذب لِذَوی الورود فی کشف معنی وحدة الوجود
• فوائد الفَرائد فی ضابط العقائد
• بُلْغَةُ المُرید

عروج ملکوتی

وی سرانجام، در ۱۸ ربیع الثانی ۱۱۶۲ قمری در قاهره در گذشت. مقبره‌اش در قُرافة الکبری، خارج شهر قاهره، زیارتگاه است.

به نام آفریننده عشق

عبدالکریم جیلی، جیلانی یا گیلانی (۷۶۷ – ۸۲۶ قمری)، عارف، فیلسوف و شاعر بزرگ قرن هشتم هجری بود. وی از نوادگان حضرت عباس (ع) و از شاگردان مکتب ابن عربی می‌باشد.

ویژگی ها

وی در اول محرم سال ۷۶۷ قمری متولد شد. درباره زادگاه جیلی اختلاف‌ نظر وجود دارد. عموم پژوهشگران به نسخه خطی قابَ قوسین و ملتقی‌ الناموسین اشاره می‌کنند که در آن جیلی خود را چنین معرفی کرده‌ است: «عبدالکریم بن ابراهیم بن عبدالکریم بن خلیفه بن احمد بن محمود، الکیلانی نسباً، البغدادی اصلاً، الربیعی عرباً، الصوفی حسباً.» اینکه جیلی خود را اصالتاً بغدادی و از حیث نسب گیلانی دانسته، موجب شده‌ است تا دربارهٔ زادگاه او دو نظر مطرح شود: گولدتسیهر وی را منتسب به جیل، روستایی در حوالی بغداد، دانسته است. نیکلسون و به تبع وی، کوربن و همچنین علامه حسن‌ زاده آملی نسبت جیلی را به گیلان می‌رسانند. غُنَیمی نیز با ذکر دلایلی، قاطعانه یمن را زادگاه جیلی دانسته‌ است.

جیلی خود در آغاز الانسان الکامل می‌گوید: «این علم را از راه کشف و شهود دریافته‌ام، نه از تعلیم کتاب و استاد.» وی به «وجه‌ الله» در هر ذره آگاه شده بود و از تفاوت میان کثرات عبور کرده بود. بسیاری از مفسران او را دارای کشف تام در مراتب وجود دانسته‌اند، تا آنجا که مرحله انسان کامل را نه نظری، بلکه «معاینه حضوری» می‌دانستند. در حاشیه برخی نسخه‌های کهن آمده که او در حالات فنا، با ارواح انبیا و اولیای پیشین ملاقات می‌کرد و می‌گفت: «در عالم مثال، با خضر دیدار کردم و از وی تعلیم سیر در الله یافتم.» همچنین از ویژگی‌های منحصر به‌ فرد او، جمع عقل و شهود بود. عارفان پس از او گفته‌اند که در جیلی، عقل همچون خدمت‌گزار شهود عمل می‌کرد.

در مکتب ابن عربی، جیلی را کمال نهایی تفسیر وحدت وجود دانسته‌اند. بسیاری از شارحان بعدی مانند قیصری، نابلسی و صده‌ها مفسر دیگر، از او به عنوان «خاتم مفسران مکتب ابن عربی» یاد کرده‌اند. جیلی، تجلی حقیقتِ محمدیه را شهود کرده و آن را سرچشمهٔ الهام کتابش دانسته است. در سنت ابن‌عربی، چنین شهودی از بزرگ‌ترین کرامات معنوی به شمار می‌رود. جیلی در چند نوشتهٔ خود اشاره می‌کند: «در بیداری و خواب، مرا مکاشفات در عوالم ملکوت و جبروت روی داد.» درباره کتاب الإنسان الکامل، بسیاری از شارحان عرفان اسلامی این باور را نقل کرده‌اند: «جیلی این اثر را نه با عقل اکتسابی، بلکه با الهام ربانی نگاشته است.» در آثار شاگردان نقشبندیه، به ویژه در هند، از جیلی با لقب طبِ شارحِ حقیقت و صاحبِ شهودِ انسان کامل یاد شده است.

از منظر فرهیختگان

احمد جامی می‌گوید: شیخ عبد الکریم جیلی، یکی از مشاهیر اهل الله و نادران عارفان بود که در بیان حقایق انسان کامل ابداع کرد.

ملاصدرا می‌گوید: عارفانی چون جیلی در شهود وحدت حقیقی، از فلاسفه فراترند‌.

عبدالغنی نابلسی می‌گوید: سخنان جیلی تجلیات حق در آیینه دل اوست و جز از مشاهد سخن نمی‌گوید. وی او را تالی ابن عربی می‌داند.

قاضی سعید قمی می‌گوید: وی عارفی است که در باب کشف و شهود، عطیه‌ای الهی یافته است.

عبدالرزاق کاشانی می‌گوید: جیلی از کسانی است که سرّ وحدت را دریافته و در بیان آن، قوتی دارد که کمتر در کسی می‌بینم.

عروج ملکوتی