زندگینامه احمد بن عجیبه
به نام آفریننده عشق
احمد بن عجیبه (۱۱۶۰ – ۱۲۲۴ قمری)، عارف، شاعر و مفسر مراکشی و از چهرههای برجسته عرفان در مراکش (مغرب) است.
ویژگی ها
ابوالعباس احمد بن محمد بن مهدی بن عجیبة حسنى، در قریة الخمیس، واقع در ناحیه منسوب به قبیله انجرا، در سواحل جنوبى مدیترانه میان طنجه و تطوان از شهرهای مراکش در سال ۱۱۶۰ یا ۱۱۶۱ قمری متولد شد. خانواده او از شرفای (سادات) محل تولدش بودهاند. نسبش در اصل از طریق حسن مثنى و امام حسن (ع) به حضرت على (ع) مىرسد.
احمد بن محمد تحصیلات مقدماتى و قرائت قرآن را در زادگاه خود فراگرفت و مدتی در قصر الکبیر نزد فقیه محمد السوسى و سپس در تطوان نزد استادانى چون احمد الرشا، عبدالکریم بن قریش و محمد ورزازی به تحصیل فقه و کلام و تفسیر و علوم ادبى پرداخت. هنگامى که شیخ محمد جنوی به تطوان آمد، وی ملازم مجلس درس او شد و فقه و حدیث و سپس مباحثى در عرفان را از او فراگرفت.
پس از وفات محمد جنوی، ابن عجیبه عازم فاس شد و در آنجا به مجلس درس سیدی محمد التاودی ابن سوده پیوست و از او اجازه تدریس و نقل حدیث گرفت. ولى چندی بعد به تطوان بازگشت و به تعلیم و تدریس مشغول شد و در این سفر با عارف مشهور سیدی محمد بوزیدی آشنا و به طریقه درقاوی وارد شد.
وی قبلاً در مجالس درس محمد جنوی به عرفان گرایش یافته و حکم ابن عطاءالله و اصول الطریقة شیخ زرّوق را خوانده بود ولى ورود به طریقه درقاوی تحولى اساسى در فکر و روح او پدید آورد، از علوم ظاهر به علم باطن روی آورد، از علایق دنیوی دست شست و در زیّ صوفیه به سیاحت در نواحى مختلف و ارشاد طالبان و تأسیس زاویههایى برای اجتماع صوفیه و سیر و سلوک روحانى پرداخت.
روزی مردی نزد او آمد و در دل، قصد فریب داشت. ابن عجیبه با نگاهی او را شناخت و فرمود: «خدا را در نظر گیر، ای برادر.» آن مرد شرمنده شد و از قصد خود منصرف گشت. تفسیر او بر قرآن، معروف به «البحر المَدید فی تفسیر القرآن المجید»، شاهدی بر کرامت علمی و معنوی اوست. ابن عجیبه خود اشاره میکند که بسیاری از معانی و اسرار قرآنی، در هنگام تفکر و ذکر بر او «الهام» شده است. «آنچه در این تفسیر نگاشتهام، جز پرتوی از انوار قرآن است که خداوند بر قلبم افکنده است.»
یکی از مریدان میگوید: «در دل تصمیم گرفتم سفر کنم و هنوز زبان نگشوده بودم که شیخ فرمود: سفرِ تو در این وقت به ضرر دین توست؛ درنگ کن تا نشانهاش بیاید.» بسیاری از محققان متأخر گفتهاند: «البحر المدید» یکی از مهمترین تفاسیر ذوقی – عرفانی در جهان اسلام است. یکی از محققان معاصر مغربی میگوید: بسیاری از تفاسیر صوفیه را خواندم، اما در حسن جمع بین تفسیر ظاهری و اشاره باطنی مانند البحر المدید ندیدم.
از منظر فرهیختگان
محمد بن ادریس العمراوی میگوید: احمد بن عجیبه، بحر عمیقی از علم و معرفت است؛ او وارث علوم اولیاء و وارث اخلاق انبیاء است.
محمد بن علی سنوسی میگوید: ابن عجیبه «مجدد قرن سیزدهم هجری» و جایگاه علمی و عرفانی بالایی دارد.
عبدالحلیم محمود میگوید: ابن عجیبه یکی از استوانههای عرفان شاذلیه در دوران متأخر است. تفسیر او بر الحِکَم العطائیة، «نوری بر نور» است.
آثار
- البحر المدید فى تفسیر القرآن المجید
- ایقاظ الهمم فى شرح الحکم
- الفتوحات الالهیة فى شرح المباحث الاصلیة
- معراج التشوف الى حقائق التصوف
- الفتوحات القدوسیة فى شرح المقدمة الاجرومیة
عروج ملکوتی
احمد بن عجیبه در غماره به طاعون مبتلا شد و در سال ۱۲۲۴ قمری درگذشت. مقبره او در نزدیکى طنجه در مراکش، بر بلندیهایى که بر قریه زمیج و نیز بر دریا و صخرههای جبلالطارق مشرف است، واقع شده است.
دیدگاه خود را ثبت کنید
تمایل دارید در گفتگوها شرکت کنید؟در گفتگو ها شرکت کنید.