زندگینامه علی هجویری
به نام آفریننده عشق
علی بن عثمان بن علی جلابی هُجویری غزنوی (درگذشت ۴۶۵ قمری)، ملقب به داتا گنجبخش، از عارفان قرن پنجم هجری قمری است.
ویژگی ها
هجویری در هجویر، از محلههای غزنه زاده شد. او از رجال معروف به علم و معرفت و طریقت است. خاندان او در غزنین از مردان راه حق بوده و مسجد و منبر داشتهاند. امام قشیری از استادان او بود و هجویری با او آشنایی تمام داشت. وی با بسیاری از استادان طریقت مانند عبدالکریم قشیری و ابوسعید ابوالخیر و ابو علی فارمدی (فریومدی) و دیگر بزرگان و محدثان ملاقات کرده و همصحبت بوده است. «ابوالفضل محمدبن المحسن الختلی»، مرشد او بود و او پیرو مذهب جنید بوده است. هجویری سپس به سیاحت و حج رفته و ملازم ابوالعباس احمد بن محمد اشقانی شد و از او پارهای از علوم را آموخت.
پس از تکمیل تحصیلات خویش، چنانکه عادت مشایخ قدیم تصوف بود به سیر آفاق و انفس پرداخت و به شام، عراق، آذربایجان، طبرستان، خوزستان، کرمان، خراسان و فرارود سفر کرد و بسیاری از مشایخ عصر خود را دید. او چهل سال در سفر بوده است و همچون پیر خویش از تظاهر و از لباس و رسوم تصوف که آن را در زمانه خود نشانه ریا میشمرد، بیزار بود. وی نسبت به زناشویی نظر خوشی نداشت.هجویری به امر پیر خود، به جانشینی حسین زنجانی، به لاهور (در پاکستان غربی کنونی) رفت. در این هنگام پادشاهی غزنویان رو به تجزیه نهاده و رشته زندگی در غزنه از هم گسیخته بود. گویا هجویری لاهور را موافق طبع نیافت. خود او گوید: «من اندر دیار هند، اندر میان ناجنسان گرفتار مانده بودم.» روزها درس میداد و شبها به مریدان حقایق طریقت میآموخت. اثر معروف “کشف المحجوب” از هجویری میباشد.
هجویری از توانایی بالایی در کشف اسرار باطنی و حقایق معنوی برخوردار بود. گفته شده که او باطن افراد را میشناخت و از احوال درونی آنها آگاه بود. نام «داتا گنجبخش» (بخشندهٔ گنج) خود گویای یکی از بزرگترین کرامات اوست: بخشش و هدایت عامهٔ مردم. او گنج معنویت را بر روی همه باز کرده بود و هر کس با اخلاص به او رجوع میکرد، از هدایت و فیض او بهرهمند میشد. مریدان او از اقشار مختلف بودند و هر کدام به واسطهٔ او به سعادت رسیدند. برخی از بزرگان، مقام او را در حدی دانستهاند که او را «غوث» یا «قطب زمان» خود دانستهاند. این مقام در عرفان به معنای رأس سلسلهٔ اولیاء و مرجعیت معنوی در عصر خویش است.
سعدی در بوستان خود به زیارت مقبرهٔ هجویری اشاره کرده است: «چو لاهور رفتم، رسیدم به پیر داتا گنجبخش آن گنجبخش دلیر.» شاه نعمتالله ولی در اشعار عرفانی خود، از هجویری به عنوان «غوث الارض» (غوث زمین) یاد کرده و مقام او را در عالم ولایت بسیار بالا دانسته است. احمد بن علی تبريزی نیز در مقدمهٔ شروح کشف المحجوب، از هجویری به عنوان «امام اهل تحقیق» و «مرجع صوفیان» یاد کرده است.
عزوج ملکوتی
هجویری در سال ۴۶۵ قمری در لاهور از دنیا رفت و در همانجا به خاک سپرده شد.آرامگاه او در میان دروازه بهاتی لاهور جای دارد و در کنار آن مسجدی است که اصل بنای آن از خود شیخ است.
