به نام آفریننده عشق
علی خواص برلسی (درگذشت ۹۴۹ قمری)، از نامدارترین اولیای قرن نهم هجری در مصر و از بزرگان طریقت شاذلیه است.
ویژگی ها
او تصوف را عمدتاً از ابراهیم المتبولی و شیخ برکات الخیاط آموخت. او عالمی بیسواد بود که نه میتوانست بخواند و نه بنویسد. شاگردش، عبدالوهاب شعرانی، گفتههای او را در کتابی که به نام او نامگذاری کرد، گردآوری کرد. در مقدمه درباره آن گفته است: «این گزیدهای دقیق از فتاوای شیخ ما، اهل سنت، ولی ثابت قدم و بیسواد محمد است. خداوند ما و مسلمانان را رحمت و برکات علم خود را در دنیا و آخرت به ما عطا کند.»
در لطائف المنن آمده است: «شیخ علی خواص، از نیت مردم آگاه بود؛ هر کس پیش او میآمد، باطنش را میدید، بی آنکه پرسش کند.» مثلا عبدالوهاب شعرانی میگوید: روزی در دلم چیزی گذشت که کسی جز خدا نمیدانست؛ هنوز سخن نگفته بودم که شیخم لبخند زد و گفت: ای پسر! آن خطره را رها کن، شیطانی است. نقل است: هر کس به حضور او میرسید، به حال ذکر و خشوع درمیآمد؛ آنکس که دچار قساوت بود، با نگاه یا لمسِ او نرم میشد. شعرانی گوید: «در حضور او، غفلت از دل زائل میشد و ذکر طراوت میگرفت.»
نقل است: روزی که نان در خانهٔ مریدی تمام شد، گفت: «در دلِ خانه بنگر!» و سفرهای پر از نان یافتند. شعرانی میگوید: «چون از او مسئلهای شرعی پرسیدم، گفت: “به کتابها رو نیاور، قلبت را پاک کن تا حکم برایت روشن گردد.”» شعرانی مینویسد: چون ذکر میکرد، گویی از عالم ما بیرون میرفت و روحش در افقِ دیگر سیر میکرد.
عبدالوهاب شعرانی میگوید: او از اهلِ جمع بود، قلبش در تجلی حق قرار داشت، و هرگز در چیزی غلط نکرد. اگر کسی او را درک نکرده بود، گویا از مشاهدهٔ اولیا محروم مانده است.
احمد زروق میگوید: بعضی اولیا در خفا چون ستارگان هستند. از جمله ایشان، علی خواص است که نورش بر قلوب اهل حقیقت میتابد.
عروج ملکوتی
علی خواص در اواخر جمادی الآخر سال ۹۴۹ قمری در قاهره درگذشت و در زاویه شیخ برکات خیاط به خاک سپرده شد.