زندگینامه شهاب الدین عمر سهروردی

به نام آفریننده عشق

ابوحفص عمر بن عبدالله شهاب الدین سهروردی (۶۳۲ – ۵۴۲ قمری)، فقیه شافعی، از نامدارترین شیوخ تصوف، موسس سلسله‌ سهروردیه و شیخ‌ الشیوخ بغداد بود.

ویژگی ها

او ساکن بغداد بود و به دربار خلیفه هم رفت‌ و آمد داشته است. سعدی شیرازی، کمال الدین اسمعیل اصفهانی ، نجیب الدین علی بن بزغش شیرازی و بهاءالدین زکریاء مولتانی از مریدان او بوده‌اند. سهروردی مذهب شافعی داشت و برادرزادهٔ ابوالنجیب سهروردی و جانشین او در طریقت بوده است. کتاب عوارف المعارف از عمر سهروردی، شهرت جهانی را برای وی به ارمغان آورد و اهمیت آن در بیشتر نقاط قلمرو اسلامی آن چنان بود که تدریس آن به عنوان شرط اول تأسیس خانقاه به شمار می‌رفت. قدیمی ترین ترجمه فارسی این کتاب توسط ابومنصور عبدالمومن اصفهانی در سال ۶۵۵ قمری انجام شده است.

از ویژگی‌های بارز سهروردی، «هیمنه» یا هیبت و وقار معنوی او بود. گفته‌اند که هر کس او را می‌دید، تحت تأثیر حالت روحانی و نورانیتش قرار می‌گرفت، حتی کسانی که با او مخالف بودند. سهروردی بر «شهود» و «مراقبه» تأکید فراوان داشت. نقل کرده‌اند که او ساعات زیادی را در مکاشفات و مشاهدات عرفانی سپری می‌کرد. یکی از شاگردانش گفته است: «روزی در خدمت شیخ نشسته بودیم که ناگهان حالتی غریب بر او مستولی شد و ساعت‌ها به مکاشفه فرو رفت، سپس سر بلند کرد و گفت: «سبحان من یرای و لا یری!» (پاکیزه باد کسی که می‌بیند و دیده نمی‌شود).» مولانا نیز در مثنوی به او و آموزه‌هایش اشاره کرده و گاه او را «شیخ بزرگ» می‌خواند. همچنین ابن عربی با اینکه دیدگاه‌های خاص خود را داشت، اما احترام زیادی برای سهروردی قائل بود. او از سهروردی به عنوان «مظهر اسم الهادی» یاد کرده و او را «رکن طریقت» می‌داند.

از منظر فرهیختگان

نجم الدین کبری می‌گوید: شهاب‌الدین، بحر معرفت است. هر که خواهد که سرّ معرفت را دریابد، باید به او رجوع کند.

مولانا می‌گوید: سهروردی از پیشگامان معرفت است. وی بابی گشود که پیش از او بسته بود.

عطار نیشابوری می‌گوید: وی «قطب عالم» و «امام وقت» بود. او را در طریقت و معرفت، مقامی است که جز اولیا آن را درنیابند.

احمد بن علی تبريزی می‌گوید: شیخ، در علم ظاهر و باطن، یگانهٔ زمان بود. هر که در خدمت او بود، جز نور و هدایت چیزی نمی‌دید.

آثار

• عوارف المعارف
• کتاب المعتقد
• جذب القلوب الی مواصلةالمحبوب
• اعلام الهدی فی عقیدة ارباب التقی
• آداب خلوت
• ارشاد المریدین و اتحاد الطالبین
• اسرار العارفین و سیر الطالبین

عروج ملکوتی

عمر سهروردی در سال‌های میان ۶۲۰ تا ۶۳۲ قمری (احتمالا ۶۳۲ قمری) در بغداد درگذشت و در مقبره‌ای به نام وردیه دفن شد.