زندگینامه یعقوب چرخی

به نام آرفیننده عشق

یعقوب بن عثمان بن محمود غزنوی (درگذشت ۸۵۱ قمری)، معروف به یعقوب چرخی، عالم و عارف طریقه نقشبندیه بود.

ویژگی ها

یعقوب چرخی در ابتدا، چندی در هرات و مدتی در مصر به تحصیل علم اشتغال داشت. وی در مصر با زین‌الدین خوافی هم‌درس بود و هر دو آن‌ها از شاگردان شهاب‌الدین سیرافی بودند. او در سال ۷۸۲ قمری به بخارا رفت و پس از آنکه از علمای آن دیار اجازه فتوا گرفت، تصمیم داشت به چرخ بازگردد، اما اندکی پیش از ترک بخارا با بهاءالدین نقشبند دیدار کرد. در این دیدار، بهاءالدین طاقیه (کلاه) خود را به چرخی داد و وی را تشویق کرد تا به نزد تاج‌الدین دشت کولکی برود. چرخی به توصیه او عمل کرد و صحبت تاج‌الدین را دریافت و در نتیجه آن، عزم وی برای دادن دست ارادت به بهاءالدین جدی‌تر شد و از این‌ رو، دوباره به بخارا بازگشت.

در آنجا پس از اشارات غیبی، واقعه‌های گوناگون و تفأل به قرآن کریم، اندک تردیدِ چرخی برای پیوستن به بهاءالدین نقشبند از میان رفت. بنابراین، به نزد وی رفت و به او دست ارادت داد. بهاءالدین برای وی سلسله مشایخ خود را تا عبدالخالق غجدوانی بازگفت و او را به وقوف عددی (یکی از اصول طریقت نقشبندیه که عبارت از رعایت عدد فرد در ذکر قلبی است) مشغول نمود. پس از مدتی ملازمت، بهاءالدین به چرخی اذن سفر داد و سفارش کرد که آنچه از وی به او رسیده است، به بندگان خدا برساند. همچنین بهاءالدین، چرخی را به ملازمت مرید و جانشین خود، علاءالدین عطار توصیه کرد.

چرخی پس از درگذشت بهاءالدین در سال ۷۹۱ قمری، مدتی در بلاتکلیفی به‌ سر برد. در این هنگام، علاءالدین که در چغانیان (در غرب ماوراءالنهر) ساکن بود، به وی نامه‌ای نوشت و از او خواست که طبق وصیت بهاءالدین نزد او بیاید. از این‌ رو، چرخی به چغانیان رفت و تا سه روز پس از وفات علاءالدین در آنجا به‌ سر برد و سپس به جانب هلغتو از توابع حصار رفت و تا پایان عمر در آنجا ماند. نقل شده است که یک روز، درویشی مجذوب به او گفت: ای یعقوب! زود زود قدم بردار که وقت آن رسیده از مقبولان باشی.

از منظر فرهیختگان

بهاءالدین نقشبند می‌گوید: چرخی، ستون خیمه‌ این طریقت در آفاق خراسان خواهد بود.

علاءالدین عطار می‌گوید: شیخ یعقوب، جامع میانِ علم ظاهر و حقیقت باطن است. کسی که به تفسیر او گوش دهد و درِ قلبش گشوده نشود، باید در ایمان خود تأمل کند.

عبدالرحمن جامی می‌گوید: او از آن گروه از مشایخ بود که علم رسمی را با درک شهودی به هم آمیخت؛ به گونه‌ای که فقیهان او را فقیه، و عارفان او را عارفِ کامل می‌دانستند.

آثار

• تفسیر یعقوب‌ چرخی‌
• رساله ابدالیه
• رساله انسیه
• رساله نائیه
• رساله جمالیه

عروج ملکوتی

یعقوب چرخی در سال ۸۵۱ قمری درگذشت. مقبره چرخی در شهر هلغتو (کشور تاجیکستان) قرار دارد.